OPEC ile ABD arasında ‘petrol’ taktik savaşı

Yukarıdaki başlığın detaylarına girmezden önce, merkezi Viyana’da bulunan Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı’nın (OPEC) 27 Kasım Perşembe günü aldığı kararın Türkiye’nin makro ekonomik dengelerine bir çok yönden yaradığını hatırlatmam gerekiyor. OPEC’in ‘üretimi kısmama’ kararı sonrasında, 70 doların bile altını zorlaması, hatta 65 dolara kadar çekilmesi konuşulan petrol fiyatları, bu haliyle Türkiye’nin cari işlemler dengesine, ya da medyada kullandığımız basit ifadesiyle, Türkiye’nin cari açığına en az 4,5-5 milyar dolar pozitif yönde katkı sağlayacak.

Bunun yanı sıra, başta petrol ve ona dayalı olarak gerilen küresel altın fiyatları ve bu iki kritik önemde emtiayı takip eden diğer emtia, yani tarım ve metal gibi hammadde fiyatlarındaki gerileme Türkiye’nin enflasyonunu da olumlu yönde etkileyecek. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 3-4 yıldır iki hassasiyet konusu var; birincisi fiyat istikrarı riski, yani enflasyon; diğeri ise finansal istikrar riski, yani cari açık.

Şimdi, küresel petrol fiyatlarındaki ve onu takip eden emtia fiyatlarındaki gerilemenin, piyasa profesyonelleri ve küresel yatırımcılar açısından hem enflasyon, hem de cari açık risklerinde belirgin bir iyileşmeye sebep olacağı hissedilince, Türk hisse senedi ve Hazine kağıtlarına olan ilgi, hem Borsa İstanbul 100 Endeksi’ni 86 bin-87 bin puan aralığına taşıdı, hem de Hazine kağıtlarının 2. el faizini yüzde 7,6-7,5 düzeyine getirdi. Söz konusu faiz oranı, temmuz 2013’den beri ki en düşük oran.

Dolar-TL kuru ise, 2,22-2,18 TL bandına oturmak adına, önemli bir hamle yapmış durumda. Petrol ve onu takip eden emtia fiyatlarındaki çözülme devam eder ve küresel ölçekte enflasyon baskısı azalır ise, dünyanın önde gelen merkez bankaları, ‘dezenflasyon’ sürecinin sağladığı rahatlamaya bağlı olarak, genişletici para politikalarını 2015 yılının sonuna kadar uzatabilirler. Bu da, Türkiye gibi yabancı kaynağa ihtiyacı olan ekonomilerin bir süre daha hayli makul koşullarda dünyadan kaynak kullanmasını sağlayacaktır.

Türkiye olarak, küresel ölçekte süren bu sert rekabeti, bir anlamda ‘savaşı’ iyi değerlendirmek adına, reformları hızlandırmak adına önemli bir imkan yakaladığımızı söyleyebiliriz. 2015-2017 döneminde büyük ölçüde hayat bulması planlanan 25 temel başlıkta yürütülecek ve bin 200 alt adımdan doluşan makro ekonomik reform sürecinin anlamlı bir bölümünü hayata geçirmek adına, kendi lehimize döndürmemiz gerekiyor. Petrol fiyatları, 2015 yılı içerisinde yeniden normalleşmeye başladığında ve ABD Merkez Bankası FED için faiz artırım süreci yaklaştığında, bizim taze reform adımlarının önemli bir bölümünü hayata geçirmiş olmamız elimizi güçlendirecektir.

Küresel petrol fiyatlarında haziran ayından bu yana gözlenen ve 116 dolara yakın bir seviyeden, bugün 70 doların bile altını test ettiğimiz süreç, uluslararası ekonomi çevrelerinde ve medyada ‘Rusya’ya gözdağı verme’ olarak yorumlanmakta. Kendi mecrasında, bu tür bir yorumun haklı yönleri olabilir. Ancak, petrol piyasası uzmanları ve üretici ülkeler, piyasada sınırlı ölçüde de olsa bir petrol arz fazlası olduğunu da hatırlatıyorlar. Söz konusu fiyatın 65 dolara kadar çekilmesinin dahi Rusya’yı ekonomik açıdan kısa vadede kolay kolay sarsamayacak bir husus olduğunu da, zaten bir hafta önceki yazımızda belirtmiştik.

Ha, OPEC’in bu derece hızla gerileyen petrol fiyatlarına rağmen, neden üretimi ‘kısmama’ kararı aldı diye sorgularsanız, bunun en temel nedeni ‘alanı boşaltmamak’. Anlamı şu, siz bir marketin rafından, fiyatlar geriledi diye, malınızı çekerseniz, boşalan rafı rakipler doldurur ve o rafı bir daha size asla vermezler. Bu nedenle, önemli market zincirlerinde, bazen kardan ciddi fedakarlık ederek, bazen de zararı göze alarak, firmalar o raftaki pozisyonlarını kaybetmemek için mücadele ederler. Eğer, fiyatlar geriliyor diye, OPEC üyesi ülkeler üretimi azaltırlar ise, onlar petrol piyasasından çekildikçe, ABD’nin bu alanı dolduracağını ve bir daha küresel petrol piyasasında ‘boşalttıkları’ alanı elde edemeyeceklerini biliyorlar. Bu nedenle, ‘taktik savaşı’nda terse düşmeyip, üretimi azaltma kararı almadılar.

Türkiye, 1 Aralık’ta Rusya Devlet Başkanı Putin’i ağırlamaya hazırlanırken, Rusya’nın Türkiye’den ROSATOM’a stratejik yatırımcı statüsünün verilmesini talep edeceğine dair yorumlar ortalığa döküldü. Buna göre, Rusya’nın ROSATOM’dan alınan vergilerin yüzde 2’ye indirilmesini isteyeceği konuşuluyor. Türkiye ise, Rusya’nın yeni stratejik ortaklıklar teklif edeceği ve Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Putin arasında imzalanması beklenen anlaşmalar boyutunda, doğalgaz fiyatının azaltılmasına yönelik bir jest de beklemekte.

Bu noktada, Rusya bir yandan komşularıyla stratejik ortaklıklarını yoğunlaştırmaya çalışırken, gerileyen petrol fiyatlarına bağlı olarak, kendi ekonomisine yönelik algıyı yönetmeye, bozulan algı nedeniyle değer kaybetmeyi sürdüren rubleyi de dengelemeye çalışıyor. Rus yetkililer, petrol fiyatlarındaki gerilemenin geçici olduğunu ve fiyatların orta vadede yeniden 85-90 dolar aralığına oturacağını ifade etmekteler. Bakalım, beklentiler nasıl gerçekleşecek ve Türkiye ile Rusya arasındaki stratejik adımlar nasıl zenginleşecek.