Bir AYM kararına katılan ve katılmayan üyeler

Resmi Gazete''de temmuz ortasında yayımlanan bir Anayasa Mahkemesi kararı ülkede hak ve özgürlükleri yoluna sokabilmek için daha çok fırın ekmek yememiz gerektiğini bir kere daha gösterdi.

Midyat''ta yaşayan Favlus Ay adlı Süryani bir vatandaş adını Pavlus Bartuma olarak değiştirmek için dava açıyor. Gerekçesi açık ve çok kuvvetli: 1934 tarihli Soyadı Kanunu''nun 3. Maddesinda yer alan "...yabancı ırk ve millet isimleri soyadı olarak kullanılamaz" şartı eşitlik ilkesine aykırıdır.

Savcılık bu başvuruyu yerinde buluyor. Midyat Asliye Hukuk Mahkemesi de başvuru sahibinin talebini yerinde bulup söz konusu kanun maddesindeki şartın Anayasaya aykırı olduğu savıyla iptali için dosyayı AYM''e gönderiyor.

Görüyorsunuz, ortada "milli birliği" ya da "tek millet, tek devlet, tek bayrak, tek vatan" gibi "milli bir klişeyi" incitecek bir mesele yok. Vatandaşın tek isteği Favlus Ay olan ad ve soyadını Pavlus Bartuma olarak değiştirmek istiyor, bu adla çağırılmak istiyor. (Aslına bakacak olursanız, bu dosyanın görülmesinin AYM''ın meşguliyeti içinde yer alması bile tek başına pek çok şeyi çok güzel anlatıyor.

AYM''in yerel mahkeme kanalıyla önünü gelen bu iptal isteğini reddettiğini duymuşsunuzdur muhakkak. Kararın tamamına AYM''in internet sitesinden ulaşmak mümkün, isteyenler "yüksek mahkeme"nin boyunu ölçebilir.

Ben bu yazıda AYM''in iptal istemini reddeden –ve haliyle çoğunluğu oluşturan- üyelerinin kararından ve bu karara karşıoy yazısı yazan üyelerin gerekçelerinden kısaca söz etmek istiyorum.

İptal istemini reddeden karar metni (hemen her zaman olduğu gibi!) Anayasa''nın 10. maddesini aktararak hep beraber nasıl "eşitlik ilkesi"ne uygun olarak günlerimizi geçirdiğimizi hatırlatarak başlıyor. Metnin bu bölümü devamında "eylemli eşitlik" ve "hukuksal eşitlik" kavramlarının hakkında serdedilen "teorik" bir paragrafla desteklenmiş. Karar metni bilahare "soyadı"nın genel olarak ve sistemimizdeki önemini hatırlatıyor. Nihayet karar metninin derdini daha iyi anlattığı bölümlere ulaşıyoruz. Şöyle mesela:

"Yasakoyucu kural ile birleştirici, bütünleştirici, çoğunluğun içinde azınlığın hak ve hürriyetlerinde ayrımcılık yapılmasını engelleyen, ulusal aidiyet ilkesi içinde anayasal birliktelik altında aynı topraklarda ve ortak atmosferde yaşayan vatandaşlar yönünden ulus kimliği ve dili altında toplanan bir dil kimliği anlayışı getirmiştir."

Güzel satırlar bunlar doğrusu... Özellikle de "Yasakoyucu (...) çoğunluğun içinde azınlığın hak ve hürriyetlerinde ayrımcılık yapılmasını engelleyen" şeklinde devam eden satırlar... Bu satırlarla bir "yüksek mahkeme" kararında karşılaşabilmek özellikle öğretici...

Metnin devamı daha az öğretici değil:

"Ulus bütünlüğünün algılanabilmesi ve aynı iklimde yaşayan insanların tasa ve kıvanç ortaklığı, koruma, kollama, yardımlaşma duygularının devamlılığı ve birbirlerine karşı yabancılaşmalarının önlenmesi nedeniyle yasakoyucunun bu alana müdahale yetkisi, kamu yararı ve kamu düzeni niteliğini içermekte ve takdir yetkisi içinde kalmaktadır."

Kararın atında imzası bulunan AYM üyeleri "soyadı değiştirme" meselesini AİHM kararları ışığında da incelemiş ve şu sonuca varmışlardır: "...ulusal yasakoyucunun bu sınırlamaları da kendi devletiyle ilgili tarihi ve siyasal yapısına bağlı kalarak seçmesinde tekdir hakkının bulunduğu belirtilmiştir."

Bu bölümü izleyen şu satırları da aktaralım ki kimse hakkımız yendi demesin:

"Öte yandan kural, yeni alınacak soyadını yabancı ırk ve millet ismi olarak almak isteyen herkese ayrım gözetmeksizin uygulanmaktadır. Bu nedenle kuralın, Anayasa''nın eşitlik ilkesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır."

İyi ama kararın bu faslında bir gariplik yok mu? Soyadını "yeni alacaklar"a yabancı ırk ve millet ismi seçmek serbestken, "değiştirmek" isteyen vatandaşların talepleri onları "kendi devletiyle ilgili tarihi ve siyasal yapısına" bağlı tutmak arzusundan olacak reddediliyor. Ne çabuk ortadan kayboldu "eşitlik ilkesi", daha biraz önce buradaydı!

Karar metninin altında şu not yer alıyor:

"Haşim KILIÇ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Fulya KANTARCIOĞLU, Fettah OTO, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI ve Erdal TERCAN bu görüşe katılmamıştır."

Bu notu unutmayalım, çünkü yazının devamında işimize yarayacak.