Büyük Devlet"in küçük sayıdaki gelir vergisi mükellefleri

Bugün yabancısı olduğum bir alana, ülkenin Maliye politikasına ilişkin bir şeyler karalayacağım. Dediğim gibi konunun yabancısıyım; ama bu demek değil ki konunun hepten dışındayım. Çünkü her şeyden önce ben de bir vergi mükellefiyim...

Bu yabancı sahaya çıkmak cesaretini Eser Karakaş''ın geçen gün Star gazetesinde yayımladığı ''Kamu maliyesinin iki yüzü'' başlıklı yazısından aldım. Maliye profesörü Karakaş, köşesinde arada bir yaptığı gibi bizi ülkemizdeki gelir vergisi faal mükellefleri hakkında aydınlatıyor ve önümüze ''Büyük Devlet'' olmanın başta gelen şartlarından birisi olan vergilendirme sistemine ne derece yabancı olduğumuzu hatırlatıyordu. Ancak Karakaş ve bazı meslektaşları bu önemli konuyu sıklıkla önümüze getirmelerine rağmen, garip bir şekilde konuya ilişkin hiçbir değişiklik olmuyor, daha da garip olarak konu kimseni ilgisini de çekmiyordu.

Oysa ''Vergi'' konusunda birkaç yıldır sistemli ve hızla yükselen bir düzenlemenin bu alanın ne kadar ihmal edildiğini apaçık biçimde önümüze sermesine rağmen. Kolayından ''kira geliri vergisi'' denilen vergiden söz ediyorum. Bilmiyorum, bilgim yok, ama epeyce verimli olduğu anlaşılan bu vergiden sonra belki de sırada ''kiracı vergisi'' geliyordur. Evet basbayağı ''kiracı vergisi''.

Ben bu sistemle oğlumuzun Fransa''da öğrenci olarak bir küçük stüdyoda kaldığı yıllarda tanışmıştım. Oğlumuz eve yerleşmesinden bir yıl sonra önümüze aşağı yukarı bir kira bedeli tutan ''kiracı vergisi''ni koyunca gerçekten şaşırmıştık. Bu da neydi böyle? Ev sahibinin ödediği ''kira geliri vergisi''nin dışında bir de ''kiracı vergisi'' mi vardı? Anlaşılan oydu ki, bu kapitalist ülkede de ne yapsanız, elinizi nereye atsanız bir tür vergi ile karşılaşıyordunuz...

Söylediğim gibi bizdeki ''kira geliri vergisi'' uygulamasının başarısı gerçekten göz kamaştırıcı. Bakın mesela: Maliye Bakanı Şimşek, 2011 için sadece kira geliri beyanında bulunan mükellefler esas alındığında, beyan edilen gayrimenkul sayısında da yüzde 31''lik artışla 2 milyon 477 bin 733 adede yükseldiğini söylüyor.

2011 yılı için sadece kira geliri beyanında bulunan mükellefler esas alındığında, beyan edilen kira geliri yüzde 32''lik artışla 17 milyar 173 milyon lira olmuş. Tahsil edilen vergi tutarı ise 2 milyar 479 milyon lira.

Bir vatandaş olarak ''Geçen yıllara yazık!'' desek haksız mıyız? Demek ki devlet bugüne kadar, ülkenin gayrimenkul zenginlerinin on yıllardır topladıkları kira gelirlerinin çok büyük kısmını vergiden muaf tutmuş... Oysa bakın, ortaya birkaç ciddi müeyyide konunca vergi dairelerinde beyanname vermek için sıraya girenler saatlerce bekliyor...

Dönelim Eser Karakaş''ın söz konusu yazısına:

Karakaş, kamu maliyesinin ''iki yüzü''nden birisinin son derece olumlu bulduğu niteliklerini sıraladıktan sonra geliyor ''ikinci yüz''e:

''Ancak, meselenin bir de başka bir yüzü daha var; Gelirler İdaresi Başkanlığı''nın (GİB) ana sahifesinden vergi istatistiklerini, sonra da aylar itibariyle vergi mükelleflerini tıklayın, karşınıza çıkan manzara, iyi okuyabiliyorsanız, yukarıda verdiğim muhteşem tablodan çok farklı.''

Ve başlıyor bu ''kötü yüz''ün nedenini anlatmaya:

''Türkiye''de çalışabilir nüfus yani çalışanlar, iş arayanlar ve işgücüne katılmayanların toplamı elli milyon dolayında; toplam seçmen sayısı da aşağı yukarı bu. ANCAK, Mayıs 2012 itibariyle gelir vergisi faal mükellef sayısı ancak 1 milyon 741 bin. Daha da fenası, hatta korkuncu bu kesimin yani beyanname verip gelir vergisi ödeyen kesimin vergi büyüklükleri. (...) Başka bir ifadeyle beyanname başına beyan edilen matrah 13 bin 257 TL. Kişi başına ödenen gelir vergisi de 3 bin 347 TL.''

Karakaş, kesin rakamlara vakıf olmasa da duruma biraz ilgisi olan herkesin bildiği, en azından sezdiği bu tablodan sonra da haklı olarak soruyor:

''Gelir vergisinde bu tablo kişi başına geliri satın alma gücü paritesine göre 14 bin dolara ulaşan, dünyada büyüme rekorları kıran bir ülke için normal midir? (...) Elli milyon seçmenin yaşadığı bir ülkede beyanname ile gelir vergisi ödeyen kişi sayısının 1 milyon 741 bin olması normal midir?''

Ülkedeki vergi mükellefleri sayısıyla ilgili özel bir merakım olmadığı için Karakaş''ın aktardığı gerçekten çarpıcı mükellef sayısını hiç değilse Avrupa ülkelerindeki mükellef sayısı ya da oranı ile karşılaştırmak istedim. Biraz dolaşınca karşıma Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü eski daire başkanlarından birisinin (bayağı da eski tarihli hem de. Yıl 2005) yaptığı bir araştırmanın sonuçları çıktı. ''Olsun, zararı yok'' dedim kendi kendime, ''2005''ten bugüne bu konuda pek da yol almadığımıza göre araştırma sonuçlarını bugün de kullanabiliriz.''

Araştırmanın özeti niteliğindeki şu bölüme göz atmak yeterlidir sanırım:

Vergi kayıp ve kaçağının, yüzde 50''lere ulaştığı Türkiye, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) üyesi 30 ülke içinde, vergi mükellefleri liginde de en alt sırada yer aldı. ABD''de nüfusun yüzde 46''sını, Belçika''da yüzde 62''sini, Yunanistan''da ise yüzde 33''ünü, Gelir Vergisi mükellefleri oluştururken, bu oran Türkiye''de ise sadece yüzde üç düzeyinde bulunuyor. OECD üyesi ülkelerde, nüfusun yaklaşık yüzde 50''sinin gelir vergisi mükellefi olarak vergi idarelerinde kaydı bulunuyor.''

Toparlayacak olursak: ''Kayıt dışı'', ''vergi kaçağı'', ''sosyal güvenlikten yoksun çalışanlar'', bugüne kadar denendiği gibi devlet aygıtlarının tek başına altından kalkamadığı-kalkamayacağı birbirine sıkı sıkıya bağlı konu ve sorunlar değil mi? Sizi bilmem ama bana göre bu çözümsüzlüğün nedeni çalışanların ve tüketicilerin ''devre dışı'' bırakılmış olmalarıdır. Her türden ''kaçak''ın hiç değilse makul bir seviyeye indirilmesi iş hayatına her yönü ile bir ''düzen'' gelebilmesi ancak onların yasal örgütlerinin yaygınlaştırılması ile mümkün değil mi?