Dedesi, babası, kendisi, oğlu... Hey sıradaki!

Bilmem katılır mısınız? Bana göre, adına "pasifizm" denilen ve özetle şiddeti nerede ve nasıl kullanıldığına bakmaksızın külliyen reddeden bir fikir hareketi bir ülkeye hiç uğramamışsa, o ülke için "talihsiz" sıfatını rahatlıkla kullanabiliriz. Bir toplumun "pasifist" fikirlerden az biraz haberdar olması, dününü-bugününü-yarınını gözden geçirirken bu fikirleri de hesaba katması, "yetişkin bir toplum" olabilmenin de şartıdır. Hele de modern toplumlar söz konusu olduğu zaman...

"Pasifizm" ruhları tedavi eder; insanları bir takım "klişeler" aracılığıyla düşünmekten alıkoyar; insan hayatının ne derece değerli olduğunu belletir; insanları her türlü "fetişizm"in esaretinden kurtarır; insanları tek, biricik yaşamlarını gerçek bir barış içinde geçirebilmeleri için büyük ölçüde ikna eder. "Pasifizm", ahlakçı olmayan ama "ahlaklı" bir yaşamın insan hayatının ereği haline gelmesini sağlar. Pasifist bir gelenek için toplumların her ne sebeple olursa olsun "savaş" adı altında birbirlerini boğazlamasının savunulur bir yanı yoktur. "Savaş"ın "oyun" olmadığını, "Eğer bir değer uğruna ölebilen biri değilse, insanın hayvandan farkı yoktur" (Regis Debray) gibi ilk bakışta insanı bayağı heyecanlandıran sözlerin aslında büyük bir "yalan" olduğunu ilan eder... Bu geleneğin gözünde başkalarının genç yaşta yitirilmiş yaşamları üzerine "Siz kahraman şehitlerimiz..." diye başlayıp süren nutuklar atmak da makbûl değildir. Bu geleneğin içinde yeralanlar açısından, "tertemiz alnından vurulup" yatanlar herşeyden önce birer evlat, eş, baba, dost, ya da arkadaştır.

Pasifizmin kendisine yer açması Batı''da da kolay olmamıştır. Bırakın daha eskileri, modern zamanların Batı''sı bile şovenizme dönüşme tohumlarını her daim içinde taşıyan milliyetçi, cumhuriyetçi ve vatansever söylemleriyle uzun süre pasifizme göz açtırmamıştır. İllâki bir örnek vermek gerekirse, en cumhuriyetçi ülke olan Fransa''da bile pasifist rüzgârların yelkenleri doldurması için Dreyfus Olayı''nı beklemek icabetmiştir. Bu olaydan sonraki çiçeklenme tabii ki unutulur gibi değildir... Sol''un La Marseillaise''yı Sağ''a bırakıp Enternasyonal''i söylemeye başlaması; orduya övgüler düzen militarist Sağ''ın karşısında Sol''un hümanist ve pasifist sloganlar yaratması; "Öğretim Birliği"nin "Vatan için kitapla ve kılıçla" sloganındaki "kılıç"ın üzerini çizmesi, hep Dreyfus Olayı''ndan sonradır. Birinci Savaş''ın, insanlık tarihinin o zamana kadar bir benzerini kaydetmediği büyük vahşeti karşısında çok sayıda entellektüelin "Vatanlara karşı Avrupa"yı savunmaları da artık kendisine giderek yer açan pasifizmin bir ürünüdür.

"Şimdi durup dururken, pasifizmi merkeze koyan bu yazı da nereden çıktı?" dediğinizi duyar gibiyim! Öyleyse söyleyeyim: Bana bu hatırlatmayı yaptıran neden, Hürriyet gazetesi genel yayın yönetmeninin hafta sonu yayımladığı "Ankara''da bordo bereli mevlit" başlıklı yazısı oldu. Herkes gibi ben de biliyorum ki, dünyada başka mesele kalmamış gibi iki de bir bu yazarın karaladıklarından söz etmek doğru değil. Ama siz söyleyin; ülkenin en çok satan gazetesinin genel yayın yönetmeni yüzünde güller açan fotoğrafının altında okurlarına "şehit olmanın" ne yüce bir değer olduğunu anlatmaya çalışıyorsa, bundan da söz etmeyelim mi? Bu yazarın Mirkelam''ın son kaseti ve Ankara''nın en güzel lokantası üzerine (yani "dünya nimetleri" üzerine) yazılar döktürürken aniden "Şehit edebiyatı" yapmaya başlamasına kayıtsız mı kalalım? Sizi bilmem ama ben kayıtsız kalamam; bu zararlı karalamalardan hiç değilse genç okurları korumayı görevlerimden birisi sayarım... Yok öyle şey! Mirkelam ve İtalyan lokantası arasında gidip gelirken araya "Çanakkale şehitleri"ni sıkıştırmak kurnazlığına izin yok!

Özkök, Malatya yakınlarına düşen uçakta ölenler için Kocatepe Camii''nde okutulan mevlit için öyle bir yazı kaleme almış ki, okuyanın "Yaşamak ne kadar anlamsız, şehit olmak dururken!" diyesi geliyor. Kocatepe Camii hocasının "Herkesin bu topraklar için şehit olduğunu ve bunun nesiller boyunca gururla taşınan bir bayrak olduğunu" söyleyerek anlattığı üç hikaye Özkök''ü derinden etkilemiş. Hikayeler basit; birincisinde Çanakkale savaşında siper kazan bir er şehit olan dedesinin künyesini bulup aniden bayılıyor. İkinci hikayede Büyük Taarruz öncesi "Komutanım, yarın inşallah şehit olacağım. Allah''ın huzuruna kirli yeleğim ile çıkmak istemiyorum" diyerek gömleğini yıkayan bir başka er anlatılıyor. Üçüncü hikayede ise, yine şehit olmakta olan bir erin, babasını şehit eden kurşunu arkadaşına emanet ederek şöyle dediğini öğreniyoruz: "Bu kurşun benim babamı şehit eden mermiydi. Sana vasiyetim, içimdeki mermiyi de sen çıkart ve oğluma ver. İnşallah, oğlum da üçüncü mermiyi kendi oğluna verir."

İyi vallahi! Dedesi, babası, kendisi, oğlu... Başka kimse kaldı mı?

Unutmayın! Ertuğrul Özkök, bu satırları güzünde güller açan fotoğrafının altında yazıyor... Böyle bir "kötülük" dünyanın hangi gazetesinde görülmüştür?