Nedir bu "Türk okulu" meselesi?

Dünkü yazımda hatırlatmıştım. "Türk okulu" talebi Başbakan''ın 2008''deki Almanya ziyareti sırasında da dile getirilmiş. Konuya ilişkin tartışma, bildiğiniz gibi, Merkel''in Türkiye ziyaretiyle tekrar canlandı.

Meseleyi tartışıyoruz ama, dikkat ettiyseniz, gerek Başbakan''ın talep ettiği "Türk okulu"nun nasıl bir şey olduğu, gerekse Merkel''in bu çerçevede asıl olarak neye- niçin itiraz ettiği hâlâ anlaşılmış değil. Bilmem, belki de sadece ben anlamadım; üzerinde çokça yazılıp konuşulduğuna göre mesele belki de hemen herkes için apaçık…

Meselenin anlaşılmadan konuşulduğunun birinci delili, Almanya''da "eğitim-öğretim" işine ilişkin düzenlemelere –bizde olduğu gibi- ülkenin başbakanının tek başına karar veremediği gerçeğidir. Bu ülkede "üniter" değil "federal" bir devlet iş başında olduğundan, pek çok konu gibi "eğitim-öğretim" işi de eyaletlerin yetki alanına girmektedir. Yani işin Almancası-Türkçesi, bu mesele Merkel ikna edilerek (söylediğim gibi ne için ikna edileceği de meçhul ama) çözülecek bir iş değildir.

İsterseniz önce, Avrupa Birliği''nin eğitim-öğretim alanında nasıl büyük gayret sarf ettiğini hatırlayalım. AB, henüz "politik" sorulara-sorunlara ilişkin açık seçik cevaplar verememiş olsa da, eğitim-öğretim alanında (da) çok önemli düzenlemeler gerçekleştiriyor. Avrupa''nın tarihinde zaten var olan kültürel çoğulluğu zenginleştirmek amacıyla farklı dillerin birbirleriyle tanışması için büyük gayret sarf ediliyor. AB ülkelerindeki okulların, anaokullarından itibaren müfredatlarına dahil ettiği birinci, ikinci, hatta üçüncü "yabancı dil" öğretiminin giderek kültürler arasındaki tanışmanın-yakınlaşmanın hızını daha da artıracağı muhakkak. Almanca, İngilizce ve İspanyolca başta olmak üzere Avrupa''da konuşulan bütün "ana diller" ve "resmi diller" arasında kurulan bu köprüler yarının gelişmiş Avrupa vatandaşlığı açısından çok daha sağlam temellerin atılmasına neden olacak.

Peki bugün için bu gelişmenin içinde Türkçe''nin yeri nedir? Türkçe, Türkiye AB üyesi bir ülke olmadığından, diğer AB ülkelerinde kullanılan dillerin gördüğü ilgiyi henüz kazanamamış bir dil. Avrupa''da sayıları 4 milyona yakın Türkçe konuşan göçmen yaşıyor olsa da, Türkçe hâla –o da bazı Avrupa ülkelerindeki okullarda- ikinci-üçüncü yabancı dil olabilme sınırını aşamamış.

Bu sonuç karşısında kimseye kızmamalı, öfkelenmemeliyiz. Çünkü Türkçe, Avrupa''nın ancak göçmenler yoluyla tanışabildiği bir dil. Oysa Avrupalının kullandığı özellikle birkaç dil kıtanın tarihinde çok eski zamanlardan beri yan yana yaşamış. Avrupa''nın "dil haritası", bu kıtada yer alan ülkelerin bugünkü sınırları çizilmeden önce bambaşka imiş. Diğer büyük Avrupa dillerine kıyasla ağırlığını kaybetmiş Almanca''nın bugün bile Almanya dışındaki birçok ülkede hem de "resmi dil" olarak tanınması bu yüzden şüphesiz. Sayalım isterseniz: Avusturya, Belçika''nın Almanca konuşulan toplulukları, Vatikan, İtalya''nın iki bölgesi, Liechtenstein, Lüksemburg, İsviçre. Almanca bu ülke ve bölgelerde de "resmi diller"den sayılıyor.

Bunları söylerken Türkçe''nin "fakir bir dil" olduğunu düşündüğüm sanılmasın. Böyle bir şey nasıl düşünülebilir; hele de romanlarını-denemelerini Türkçe kaleme alan bir yazarımızın Nobel Edebiyat Ödülü''ne layık görüldüğü bir zamanda. Ama şurası da muhakkak ki, Avrupalı Türkçe ile bir felsefe-bilim-hukuk vs dili olarak tanışmamış. Bu nedenle olacak, Almanya''nın AB üyesi olmayan Rusya''nın diline okullarında Türkçe''ye nazaran çok daha büyük yer ayırması bizim ağrımıza gidiyor. Ama unutmayalım ki Rusça da, edebiyatın dışında sıraladığım alanlarda da Avrupalı nezdinde rüştünü ispat etmiş bir dil. (Rus hariciyesinin müzakere dili olarak Rusça''da ısrar etmesi de bunun bir sonucu değil midir?)

Demek ki, Türkiye''de eski tarihlerden beri Alman, Fransız, İngiliz okullarının açılmış olması ile bizim Almanya''da "Türk okulu" açmak istememizin karşılaştırılabilecek bir yanı yoktur. Bir kere, söz konusu yabancı okullar Türkiye''de ikamet eden Alman, Fransız ve İngilizler için kurulmamış ki. Türkiye vatandaşlarının bir "Batı dili" öğrenebilmeleri için açılmış bu okullar. Dolayısıyla, Almanya''da -eğer doğru anlıyorsak- Türkçe öğretim yapan okulların açılması halinde ortaya çıkacak öğrenci profili asla Türkiye''deki yabancı okul öğrencilerinkiyle benzer olmayacaktır. Olmayacaktır, çünkü bu okulları -çok büyük çoğunluğuyla- Türkçe öğrenmek isteyen Alman ya da diğer Avrupa ülkelerinden öğrenciler değil, Almanya''daki Türkiyeli göçmen çocukları dolduracaktır. Onlar da razı edilebilirse tabii! Benzer durum "üniversite" düzeyinde de karşımıza çıkacaktır. Türkiye''de açılması düşünülen "Alman Üniversitesi"nin müstakbel öğrencileri bu tercihlerini "diyalog gelişsin" amacıyla yapmayacaklardır herhalde… Almanya''da açılacak bir "Türk Üniversitesi"nin sıralarını Almanların doldurmayacağı gibi.

Türkiye olarak cevaplamamız gereken başka önemli sorular da var. Bu sorulardan birisini Alman okullarında yabancı dil olarak Türkçe''ye çok daha fazla yer tanınması gerektiğini her zaman talep etmiş olan Alman-Yeşiller Eşbaşkanı Cem Özdemir, 2008''de yaşanan tartışma çerçevesinde şöyle dile getiriyordu: "Eğer asimilasyona karşı isek, Türkiye''de Kürt okulları ve üniversiteleri nerede? Türkiye''de Kürtçe''yi ya da babamın dili olan Çerkezce''yi bir Türk üniversitesinde öğrenebilmek mümkün mü?"

Tartıştığımız mesele önemli ve zengin bir konu. Başbakan''ın "Türk okulu" talep ederken ne demek istediği, Merkel''in bu tam anlamadığımız isteğe itirazının nasıl anlaşılması gerektiği, Almanya''da zaten var olan "Türk -cemaat -okulları"nın bu tartışmadaki yeri, bu özel okulların doğuş amacının tartışılması, Avrupa''daki Türkiyeli göçmen çocuklarının Türkçe ile bir "kültür dili" olarak tanışmaları yönünde okul dışında başka neler yapılabileceği, gibi pek çok sorunu da bir sonraki yazıda değerlendirelim. Konu önemli, çünkü "Güzel Türkçemiz"in Avrupa''da başına gelenlerin, yeni yeni uyanmaya başlasak da neredeyse yarım yüzyıllık tarihi var…