Yeter ki "haber" eksilmesin gazetelerden

Birçok sözcükten oluşan ve sözü çok edilen bazı kurumların adlarını kısaltmak yazılı basın için bir zorunluluk. Bu kısaltmalar hem yerden tasarruf sağlıyor, hem de okuyucunun okuma hızını artırıyor.

Buna yazanlar da okuyanlar da kolayca alışıyor. Hatta hakkında çok söz edilen bazı kurumlar, neredeyse yalnızca bu kısaltılmış adlarıyla anılıyor. Bir örnekle anlatacak olursam: Son günlerde adı sıkça geçen Devlet Güvenlik Mahkemeleri''ni hatırlatmak için DGM demek çok daha pratik değil mi? Aynen, Türkiye Büyük Millet Meclisi gibi bitmez tükenmez bir adı yazmak yerine, kısaca TBMM dediğimiz gibi. Bu kısaltmaları yapmaya mecburuz, aksi halde hayatımızın önemli bir bölümünü kurum adlarını saymakla geçirmemiz gerekirdi. Yazılı basında yer alan kısaltmaların -eğer anlaşılmak için yeterince tanınıyorsa- tek bir mahzuru var: Okuyucunun gerekli dikkati göstermemesi sonucunda kurumların birbirine kolaylıkla karıştırılması. Bunu da bir örnekle açıklayayım. Radikal''de gözüme çarpan bir haber başlığı şöyleydi: "DGM''den Yayın Konseyi" Herhalde kısaltmalar söz konusu olunca pek dikkatli bir okur olmadığımdan olacak, bu haber başlığını okur okumaz kendi kendime "Bir bu eksikti; DGM''nin gazetecileri yargılaması yetmezmiş gibi, bir de DGM Yayın Konseyi kurulmuş" dedim. Tabii ki yanılmışım. Haberde sözü edilen "konsey", DGM''nin değil DMG''nin (Doğan Medya Grubu) bir konseyiymiş. "Farkeder mi?" diyenleri duyar gibiyim; tabii ki farkeder "G" kısaltmalardan birisinde ortada, diğerinin sonunda!

Sonra DMG üzerine birkaç şey daha okudum. Çok ilginç bir "konsey"le karşı karşıya olduğumuz muhakkak. Konsey 8 kişiden oluşuyor; Doğan Grubu''nun üç büyük gazetesinden 4 yazar, patron evinden de Aydın Doğan başta olmak üzere 4 üye var. Aydın Doğan başkanlığı da üstlenmiş. Bana sorarsanız "DMG Konseyi"nde denge pek iyi kurulmamış; tartışmanın serbest cereyan edeceğini varsaysak bile, kararların nasıl çıkacağı şimdiden belli. Her durumda "patron evi" galip!

Konsey, "Doğan Medya Grubu''nun yayın ilkelerini belirlemek, grubun yayın politikasının oluşturulmasına katkıda bulunmak ve yayınların demokrasiye, hukuka olan uygunluğunu izlemek ve değerlendirmek üzere" kurulmuş. Bu amacı olduğu gibi aktardım, çünkü "patron cephesi"nin oylarıyla nelere (yani hemen herşeye) karar verilebileceğini göstermek istedim. Konseyin yayınların "evrensel gazetecilik ilkelerine", "anayasal düzene" uygunluğunu gözetmek gibi benzer amaçları da var.

Söylediğim gibi, bu konsey epeyce ilginç, hatta tuhaf bir konsey. Her ne kadar "gazetecilerin özgürlük alanını sınırlayıcı bir tutum içinde" olunmayacağı belirtilmişse de, böyle bir konseyin varlık nedenini anlayabilmek çok zor. Grubun "konsey"e üye veren üç gazetesinin zaten birer yayın kurulu yok mu? Her gazete zaten "amaçlar"da sıralanmış belli ilkeleri kendi başlarına dikkate almaya çalışmak durumunda değil mi? "Doğan Medya Grubu''nun yayın ilkeleri" de ne demek? Bir grup içinde yer alan gazetelerin Başkan ve "Başkan''ın adamları"nın gözetiminde "grup psikolojisi"ne girmelerinin bir marifetmiş gibi ilan edilmesi örnek alınabilecek hangi ülkede görülmüş.

Ertuğrul Özkök (kendisi "konsey" üyesi, hangi kontenjandan olduğunu siz tahmin edin!) köşesinde bu konuya iki kez yer ayırdı. Bunlardan sonuncusunda şöyle diyordu: "Uzun süreden beri üzerinde çalıştığımız konseyin amacı da mesleğimize evrensel prensibleri getirmek. Zor bir işi başarmaya çalışıyoruz. Çünkü, milli olanla evrensel olanı, ilkeyle yaratıcılığı bir araya getirmeye çalışıyoruz. Milli unsurları zedelemeden evrensel olabilmeyi, gazetecinin yazma özgürlüğünü ve yaratıcılığını engellemeden ilkeli davranmayı amaçlıyoruz." (!)

Bu satırlardan -eğer laf olsun diye karalanmamışsa- iyi bir koku yükselmiyor. Ne demek gazetecilikte "milli olanla evrensel olanı" bir araya getirmek? Ne demek "milli unsurları zedelemeden evrensel" olabilmek? Bu zamanda nerede görülmüş gazetenin "milli" olanı? CNN ile anlaşmaların imzalandığı şu günlerde gazeteciliğe yönelik bu "hars ve medeniyet" tezleri de nereden çıktı?

Bir arkadaşım bu konseyin kuruluş amacını biraz "komplocu" bir anlayışla şöyle açıkladı: Bu aslında bir sansür kurulu; konsey asıl olarak grup içinde bazı yayınların göreli de olsa var olan özerk yapılarını disiplin altına almaya çalışacak. Ben bu kadar kötümser değilim. Ama inanın kötümser olmak için de ortada epeyce delil var. Bir örnekle açıklayayım: Son günlerde grup içinden Radikal''in "abiler"e nazaran farklı bir yayın sürdürdüğü açıkça görülüyor. Özellikle, Kemal İskender''in Ankara Emniyet Müdürü olarak atanmasını nasıl haber yaptığını hatırlayalım. Radikal, 15 Haziran tarihli sayısında da, benim o gün önümde olan hiçbir gazetede (Hürriyet, Milliyet, Cumhuriyet) karşılaşmadığım bir habere oldukça geniş bir yer ayırmıştı. Söz konusu haber, Öğretim Elemanları Sendikası Başkanı İzzettin Önder''in açtığı dava sonucu, YÖK''ün Disiplin Yönetmeliği''nde yaptığı meslekten çıkarılan akademisyenlerin unvanlarının geri alınması yolundaki değişikliğin Danıştay''dan dönmesi ile ilgiliydi. Çok önemli bir karar ve haberdi doğrusu. Bu önemli haber nasıl olur da, grubun diğer iki büyük gazetesinde (Cumhuriyet''in anlaşılabilir tavrını işe karıştırmıyoruz) kendisine ufak da olsa bir yer bulamaz. Bu ülkede Hürriyet''in gözünden kaçan haber olur mu? Pekiyi o zaman neden? "DMG Konseyi"nin yol göstericiliğinde gerçekleşen bir yayın politikası olmasın? O gün Radikal''in haberini Hürriyet ve Milliyet''te çok aradım. (Şaka değil, gözümden kaçmasın diye epeyce vakit harcadım.) Yok, herşey var bu haber yok! "Ebru Şallı''ya gıyabi tutuklama" bile var; Doğan Hızlan (bu yazarımız da "konsey" üyesi) "Çeşitliliğin tadını çıkaralım" başlıklı -ve bu çerçevede sanki bizimle dalga geçer gibi!- bir yazı bile yazmış; Milliyet, Dünya Gazete Sahipleri Birliği''nin Zürih''deki toplantısına katılan Aydın Doğan ve yanındakileri "Basının geleceği konuşuldu" başlığıyla haber bile yapmış. Ama sıra üniversitelerden unvanları bile ellerinden alınarak kapıya konmak istenen öğretim üyelerinin haklı itirazlarına Danıştay''dan gelen iyi habere gelince yer yok. Bu örnek de göstermektedir ki, Türkiye''de basın iyi yolda değil; "milli unsurları" mı zedelemeyecek, "evrensel"e mi ulaşacak onu bilemem, ama iyi yolda değil. Bir ülke birçok sıkıntılarla karşılaşabilir: tersaneleri ve siyasi partileri kapatılabilir, işkenceciler terfi ettirilebilir vb. Hepsinin çaresi bulunur, tek bir şartla: Yeter ki "haber" bir toplumda serbestçe dolaşabilsin, yeter ki "haber" gazetelerden eksilmesin.