Seçmenin tavrı ve ekonomi güvenliği

İktisat bilimi genel olarak tüm insanların “homo economicus” olduğu (her ne kadar tartışmalı olsa da) varsayımı üzerine kurgulanmıştır. Yani bir birey herhangi bir tercihte bulunurken en az maliyetle kendi faydasını maksimize edecek şekilde hareket eder. Bu bağlamda aynı zamanda bir seçmen olan bireyin sandığa giderken ekonomik göstergelere bakarak hareket ettiği ön kabulü tüm dünya akademik çevreleri tarafından kabul edilen ve pek çok çalışmaya da konu olan bir olgudur.

Bu açıdan bakarsak seçimlere giderken adayların veya partilerin ekonomi ile ilgili söylemleri/vaatleri yakından izlenir. Dahası, içinden geçilen süreçte bazı ekonomik göstergelerde belirgin bozulmalar varsa söylemler her zamankinden daha büyük önem arz eder. Bu bakımdan zaman zaman, kur seviyesi ile oy oranları arasında veya büyüme rakamları ile oy oranları arasındaki ilişkiyi inceleyen grafikleri içeren çalışmalara rastlarsınız. Bu duruma büyük oranda katılıyorum ancak burada bunun her zaman böyle olmayabileceğini göz ardı etmemek lazım. Zira bir seçmen içinde bulunduğu an, geleceği ile ilgili bir karar verirken geçmiş hafızasını da mutlaka sandığa götürmektedir.

Seçmenler 2002 yılından bu yana farklı oy oranları olmakla birlikte ağırlıklı olarak tercihini Erdoğan ve Erdoğan’ın liderliğindeki Ak Parti’den yana kullandı. 2000 Kasım ve 2001 Şubat krizlerinin etkilerinin siyasetteki yenilenme arayışı ile birleşmesi ve geçmişin tüm kronik sorunlarına çözüm söylemini ön planda tutması neticesinde yönetimi ele alan Erdoğan dönemi gerçekten de pek çok ekonomik badirenin atlatıldığı bir dönem oldu.

Kısaca bu dönemi özetleyelim. 2001 Krizi’nin hemen ardından iş başına gelen Erdoğan yönetimi krizden çıkışı hızlandıran siyasi istikrarı tesis etti ve piyasalara güven verdi. AK Parti’nin kapatılması davası, 11. Cumhurbaşkanı’nın Meclis’te seçilememesine yönelik 367 garabeti, vesayet odaklarının baskıları, e-muhtıra, 2008 Küresel Finansal Krizi, Gezi olayları ve 17-25 Aralık darbe girişimi gibi yüksek maliyetli olaylar ve nihayet 15 Temmuz olmak üzere doğrudan ekonomiye olumsuz etkisi olacak pek çok sorun son derece iyi yönetildi. Tüm bunlar seçmenin hafızasında büyük yer tutan olaylardı ve görüyoruz ki seçmen sandığa giderken mevcut ve gelecekteki belirsizliği ortadan kaldıracak tecrübe noktasındaki hafızasını da yanında götürdü.

Her ne kadar “güvende olmak” ilk bakışta fiziki bir durum olarak görülse de aslında “algısal” bir olaydır. Güvende olma hali kişinin kendini güvende hissetmesi algısına bağlıdır. Bazen fiziksel olarak tüm önlemleri almış olsa bile bireyin kendisini güvende hissetmediği durumlara rastlamak mümkündür. Algıyı oluşturan şey ise genellikle bilgidir. Yani bildiği bir ormanda yürüyüş yapan bir kişinin güvenlik algısı ile aynı ormanda kaybolduğu düşüncesi ile panik yaşayan birinin güvenlik algıları farklıdır. Dolayısıyla ortam ve şartlar aynı olsa bile ortamdaki kişinin algısını belirleyen şey kişinin o an ulaşabildiği bilgi ile sınırlıdır. Özetle güven algısını oluşturan şey bilgidir ve seçmenin ekonomiye ilişkin bugüne kadarki tecrübelerden elde ettiği bilgiye dayalı güven sandıkta daha belirleyici olmuş görünmektedir.

Bu bakımdan tüm bu süreci sadece 24 Haziran seçimlerinin sonuçları üzerinden okumak yanlıştır. Zira 24 Haziran seçim sonuçları Türkiye’nin 2002’den bu yana elde ettiği ekonomik, siyasi ve demokratik kazanımlarının devam etmesi anlamına gelmektedir. 2002’den bu yana yapılan her seçim aslında Türkiye’nin tıkandığı süreçleri aşması açısından büyük bir destek olarak değerlendirilebilir. Bu açıdan bakarsak 24 Haziran öncesi sistemle gelinen orta gelir tuzağından çıkış açısından gerekli yapısal reformlar ve politikalar için yeni Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin sağlayacağı pek çok avantajın ve hızın büyük önem taşıdığını bir kere daha hatırlatmakta fayda var.