Hangi statüdeyiz? -I

Türkiye''de İslami hassasiyeti olan ve dini inançlarının gereğini günlük ferdi hayatlarında da yerine getirmek isteyenlerin problemi ülke içindeki hukuki statülerinin belirsizliğidir. Demokrasi artık sadece çoğunluğun iradesinin yönetime yansıması olarak tanımlanmıyor, azınlığın haklarının korunması da en az çoğunluğun iradesi kadar dikkate değer bulunuyor. Bundan önceki yazımda AGİT''in azınlık haklarına vurgu yaptığından ancak din ve vicdan hürriyeti bakımından Türkiye''de hakları çiğnenenlerin azınlıkların değil çoğunluğun olduğunu ve bu bakımdan Türkiye örneğinin sui generis bir örnek olduğunu belirtmiştim. Bittesadüf aynı gün sayın Nazlı Ilıcak Müslüman ailelerin çocuklarına ilköğretimi bitirmeden yani 15 yaşından önce din eğitimi verilmesi (hafta sonlarında kurslarda Kur''an okumayı öğrenmeleri) yasaklandığı halde Milli Eğitim Bakanlığı''nın izni ile Hahambaşılarca hazırlanan dini programın sinagoglarda Yahudi çocuklarına uygulanmasından bahsetmekteydi. Aslında ABD insan haklarından sorumlu Dışişleri Bakan yardımcısının da açıklıkça vurguladığı üzere azınlıkların din ve vicdan hürriyeti bakımından çoğunluktan daha iyi konumda olduğu bilinmeyen bir gerçek değil.

Türkiye''deki azınlıkların din ve vicdan hürriyetleri, kendi inançlarına göre yaşama hakları bilinenden daha geniş Cumhuriyetten sonra yapılan bazı iç hukuk değişiklikleri azınlıklarının bu durumlarını gözlerden gizlemektedir. Bakınız Lozan Antlaşması''yla ülkemizde yaşayan azınlıklara tanınan hakların belli başlıcaları nelerden ibaret. Biz aynı statüde yaşıyoruz zannederken aslında nasıl onlara tabi bir konumda bulunuyoruz.

Sözgelimi aile hukuku başta olmak üzere ahvali şahsiye alanında İslami hassasiyeti olan kesimlerin biraz farklı talepleri (söz gelimi resmi nikahların müftülüklerce de kıyılması ve böylece medeni nikah-dini nikah ayırımın önemli ölçüde ortadan kalkması talebi) büyük bir irticai hareket sayılmaktadır. Halbuki Lozan Antlaşması''nın 42. maddesiyle Türkiye hükümeti Gayrımüslim azınlıkların hukuk-ı aile ve ahkam-ı şahsiye bahislerinde örf ve adetlerine uygun hükümler koymayı açıkca taahhüd etmektedir. Bu hükümlerin tesbiti için azınlıklarla karma komisyonlar oluşturmayı da aynı madde gereği hükümetimiz kabul etmiştir ve fiilen de bu komisyonlar kurulmuş ve çalışmaya başlamıştır. Ancak daha sonra İsviçre Medeni Kanunu''nun alınacağının kesinlik kazanması üzerine kurulmuş olan komisyonlar teker teker Adalet Bakanlığı''na başvurarak kendi örf ve adetleriyle, inançlarıyla aynı veya yakın olan bir ülkenin medeni kanununun alınması vakıası karşısında örf ve adetlerine uygun hüküm tesbitine gerek duymadıklarını ve Lozan''da elde ettikleri bu imtiyazı kullanmıyacaklarını beyan etmiş ve faaliyetlerine son vermişlerdir. Ancak böyle bir bütünlük görüntüsü uğruna Türkiye devletin başlangıç yıllarında Mecelle-i Ahkam-ı Adliye ve Hukuk-ı Aile Kararnamesi''ni günün şartlarına uyarlayarak muhafaza etme fikrinden vazgeçmiştir (Lozan''da İsmet İnönü ve Rıza Nur bu kanunların ihtiyaçlarımıza uygun olduğunu ve muhafaza etmeyi düşündüklerini beyan etmişlerdi).

Kısacası azınlıkların örf ve adetlerine, hukuki teamüllerine saygı gösterilmiştir ama çoğunluğun hukuki teamülleri, birikimleri kolaylıkla bir kenara atılabilmiştir. Bu konuya devam edeceğiz.