Ümitvar olabilir miyiz?

AGİT Zirvesi beklendiği üzere insan haklarına ve özellikle azınlıkların hukukuna, hukukun üstünlüğüne, beynelmilel anlaşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesine vurgu yaparak kapandı. Aslında 1975 Helsinki Nihai Senedi ve 1990 Paris Şartı''nda da bu konular ağırlıklı olarak yer almıştı. Dileriz bu şartta yer alan prensipler önümüzdeki yüzyılın dünyasını bütün insanlar için daha yaşanır hale getirir.

Benim özellikle merak ettiğim İstanbul toplantısından ve imzalanan şarttan sonra Türkiye''nin insan hakları, temel hak ve hürriyetler ve hukukun üstünlüğü alanında nasıl bir yol izleyeceği. Aslında yaşadığımız ülkenin özellikle din ve vicdan hürriyeti alanındaki problemi çok sui generis bir özellik taşımaktadır. Çünkü dikkatinizi çektiği üzere Türkiye''de din ve vicdan hürriyeti alanındaki ihlaller çoğunluğun kendi inançlarını, dini kabullerini azınlığa dayatmasından kaynaklanmıyor. Tam tersine milletin sahip olduğu dini ve kültürel değerlere sırt çevirme açısından bir azınlık konumunda olan kimi güç odaklarının çoğunluğun din ve vicdan hürriyetine karşı çıkmasından kaynaklanıyor. Yani Türkiye''de çoğunluğun azınlığa tahakkümü değil, azınlığın çoğunluğa hakimiyeti söz konusudur ve bu yönüyle de Türkiye''nin problemi kendine özgüdür.

İstanbul Şartı''ndan sonra da durumda müsbet bir değişme olmayacağı endişesini taşımamız için ciddi nedenler var. Bir diğer ifadeyle Türkiye''nin din ve vicdan hürriyeti, hukukun üstünlüğü konusunda yaptığı taahhüdün daha mürekkebi kurumadan bu alandaki ihalallare devam edeceğine dair emareler var. İstanbul Şartı birdenbire gökten inmedi ki. Helsinki Nihai Senedi ve Paris Şartı bunun öncüsüydü ve Türkiye bunlara katılmış ve imzalamıştı. Hatta Sayın Cumhurbaşkanı Helsinki Senedi''yle İstanbul Şartı''nı imzalayan tek lider olma gururunu da taşıyor. Ne var ki bu belgelere imza atmak Türkiye''deki ihlalleri hiç azaltmadı. Hatta 28 Şubat sürecinde bu ihlaller görülmedik bir ivme de kazandı.

Bazı üniversite yöneticileri ve hocaları şimdilerde birçok üniversitede başörtüsü problemini halletmekle övünüyorlar. Bu şu anlama geliyor: Kimi öğrenciler başlarını açmayarak öğrenim hayatlarını, bununla birlikte hayallerini, istikballerini söndürdüler. Çok küçük bir kısmı yurt dışında öğrenimine devam etme imkanı buldu. Büyük bir kısmı da başlarını açarak öğrenime devam ediyorlar. Ama bu sonuncu grup için de mesele bitmiş değil; henüz bu durumu içlerine sindirememişler, ruhlarında fırtınalar esiyor. Bazılarına üniversite koridorlarında rastlıyorum. Aslında ben onlardan utanıyorum, okumaktan başka bir arzusu olmayan bu insanlara reva gördüğümüz bu muamele beni ziyadesiyle yaralıyor, kendimi suçlu hissediyorum. Ancak onlar da bana görünmek istemiyorlar, sanki bu durumun sorumlusu kendileri imişcesine tanıdıklarından kaçmak istiyorlar. İnsanların %60-70''inin namaz kıldığı, kadınların %50''sinden fazlasının başını örttüğü, örtmeyenlerin önemli bir kısmının da başörtüsüyle barışık olduğu bir ülkede, dahası azınlık haklarının korunmasıyla ilgili şartın imzalandığı bir ülkede çoğunluğa reva görülen din ve vicdan hürriyeti bu. Başörtüsü meselesinin halledilmesi bu anlama geliyor.

Pekala İstanbul Şartı''nda vurgulanan hukukun üstünlüğü ülkemiz için ne anlama geliyor. Şu anlama geliyor. Biliyorsunuz başörtüsünden dolayı nice öğretmen, memur soruşturma geçirdi. Bunlardan önemli bir kısmı ya memuriyeti bıraktı, ya da disiplin cezası alarak uzaklaştı. Yönetmeliklerin böyle bir cezayı öngörüp öngörmemesi hiç önemli değil. Hukukta çare mi tükenir? Bazen bununla da yetinilmedi; eşi kapalı olan bazı memurlara (YAŞ kararıyla atılan subayları kastetmiyorum, onlar ayrı bir kategori) başka kulplar takıldı, onlar da atıldı. Ne de olsa hukuk devletiyiz, hukuk devletlerinde suçlarda ve cezalarda şahsilik ilkesi esastır ya, biz de onun gereğini yerine getiriyoruz(!). Sonra biliyorsunuz disiplin suçlarıyla ilgili af kanunu çıktı ve bu durumdaki memurlara da geri dönüş yolu açıldı. Kağıt üzerinde açıldı da fiilen açıldı mı? Hayır bir kısmına açıldı, bir kısmına açılmadı. İstanbul Şartı''nı imzalayarak hayata geçirmeyi ümid ettiğimiz hukukun üstünlüğünün halıhazır durumu da bu.

Hele son olarak İstanbul Şartı''nın gerçek anlamda mürekkebi kurumadan açılışı yapılan bir Koç Üniversitesi olayı var ki bizim AGİT''e güvenimizin son kırıntılarını da aldı götürdü. Bildiğiniz gibi Koç ailesi ile İstanbul Belediyesi arasında senelerdir süren bir hukuk savaşı var. Son olarak Danıştay burada üniversite yapılamayacağına karar verdi. İşte hukukun yapılamaz dediği bu üniversitenin açılışını bizzat Demirel yaptı. Ve işin daha ilginç olanı yanıbaşında bu hukuk mücadelesini başlatan İstanbul Büyükşehir Belediyesi''nin yeni Başkanı Ali Müfit Gürtuna da vardı.

AGİT başka ülkeler için ümit verici gelişmelere yol açabilir, ama biz gerekli adımları atmadan aynı tür gelişmelerin ülkemizde de olmasını ben şahsen beklemiyorum. Çok mu kötümserim yoksa?