Aylaklık hakkı
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 05/06/1999, Cumartesi • Yeni Şafak Haber Merkezi
Halklarım ne kadar çalışırsa, kötülükler o kadar azalır. Ben bir emrediciyim ve Pazar günleri, dua saatinden sonra dükkanların açık tutulmasını ve işçilerin işlerine gitmelerini emretmeye niyetliyim."
Bu sözleri Napoleon söylemiş 1807''de. Zaman, çalışmanın kutsandığı bir yüzyıl. Napoleon''dan yaklaşık yetmiş yıl önce bir başka devlet adamı, yoksulluğun dibinden, çalışarak ABD senatosuna kadar yükselen filozof, paratonerin mucidi ve o meşhur ABD Bağımsızlık Bildirisi''nin altında imzası bulunan devrimci Benjamin Franklin de tembelliği aşağılayarak başlar çalışma ahlakını tasvir ettiği kitabına:
"Bazı vergiler vardır ki, hükümetin istediği verginin iki katı ağırlığındadır. Vergi tahsildarının tek bir akçesini dahi toplayamayacağı vergilerdir bunlar. Alın mesela, tembelliğin vergisini. Tembellikle geçen vakit, angarya olarak çalışılan ve hiçbir kazanç sağlamayan vakitten daha mı hafiftir ki? Sonra uyku için yitirdiğimiz zaman, gereğinden fazla değil mi? Zamanı iyi kullanan, onu daha değerli hale getirir. Onu en iyi kullanansa, çalışkan olan kişidir. Rahat her şeyi güçleştirir, ama emek her gücü kolaylaştırır."
Franklin''in çalışma üzerine burada özetlediğimiz fikirleri, baskısı on binleri bulan ve papazlar, toprak sahipleri ve sermaye sahiplerince toplu olarak alınarak tâbiiyetleri altındakilere dağıtılmış olan o meşhur kitabında yer alıyor.
Dönemin kapitalistleri, kutsal çalışma ahlakını çok hızlı bir şekilde oturttular. Max Weber''in, Franklin''den kapitalizmin ruhunu en iyi veren düşünür diye bahsetmesi boşuna olmasa gerek.
Yeni kurulan sanayilerde öncelikle emeğini satacak insanlara ihtiyaç vardı. Bunu, işsiz kalmaktan ölümüne korkan bizler anlamakta oldukça zorlanabiliriz. Ancak bir başkası için çalışmak, son üç yüzyıl hariç, insanlık tarihi için tabii bir durum olarak görülmemiştir. İnsanlar kendileri için üretim yaptıkları bir toprağa sahip oldukları sürece başkalarının emri altında çalışmamışlardır.
Tesadüf bu ya, çalışmanın kutsanması ile sanayi kapitalizminin gelişmeye başlaması aynı zamana denk düştü. Ve Franklin ve Napoleon''un çalışma tavsiyeleri, yeni yetme fabrikalarda kısa sürede uygulanmaya başlandı. Dönemin düşünürlerinden Paul Lafargue''ın Tembellik Hakkı adlı eserinde çalışma hayatıyla ilgili ilginç enstantaneler yakalamak mümkün. Lafargue, zor şartlar altında aralarında yaşları henüz on ikiye ermemiş çocukların da bulunduğu işçilerin 12 saat boyunca çalıştırıldıkları fabrikalardan bahsediyor.
İngiltere''de de durum farklı değildir. Charles Dickens''ın romanlarındaki manzaralar sıradandır. 1816''da parlamento önünde hesap vermek durumunda kalan bir işletme sahibi, on beş saat ayakta çalıştırdığı sekizle on beş yaş arasındaki çocukları nasıl adam ettiğini anlatır böbürlenerek. Sanayi Devrimi''nin tantanalı yıllarını bir kenara bırakın, ABD''de metal endüstrisinde çalışan 129 aileyi kapsayan bir çalışmada ortaya çıkan sonuç daha da ilginç. Bu ailelerde 16 yaşın altında çalışan 246 çocuk var. Bunlardan 68''i 10 yaşından, 21''i 7 yaşından, 4''ü de 4 yaşından küçük. Yıl 1934. Bugünün Sanayi devlerinin üzerinde yükseldiği çalışma ahlakı, işte bu!
Her şey, makineleşme yüzündendi. İşleri hafifletmesi gereken makineler, dur durak bilmeden çalışıp duruyordu. Zamanının Değerini ve Tembelliğin Pahalılığı''nı (Franklin''in eserinin alt başlığı) çok iyi bilen sermaye sahipleri işçilerini, üstelik mesala ıslık çalmanın bile maaştan kesinti ile cezalandırıldığı bir ortamda, on altı saate yakın çalıştırıyorlardı bu yüzden. 12 saatten iki vardiya hakkını kazandıkları zaman, bayram etmişti işçiler. Öyle ya, ceza sömürgelerindeki kürek mahkumların azami 6, tarımda kullanılan kölelerinse günde 9 saat çalıştırıldığını nereden bileceklerdi?
Bugünün emekçisi, dedesinden rahat belki ama, büyük dedesinden daha özgür sayılmaz. İnsan hakları, 1789 İhtilalinden sonra ilan edilmişti güya. Kapitalizmin, insanların en temel haklarından birini gasp edişi de, sözüm ona bireylere haklarının teslim edildiği işte o tarihlere rastlıyor: Zamanı kendince kullanmak, modern insanın harcı değil. Kapitalist sistem, sadece paranıza değil, zamanınıza ve bütün tutkularınıza hükmediyor artık.
Nafile yorulmayın, aylaklık hakkınız zayi oldu.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.