Modernliğin, belki de artık alıştığımız için, en az dikkat çeken yanı hayatı kategorileştirmesi.
Hayatımızı, anaokulundan üniversiteye, çalışma hayatından emekliliğe ve en nihayet mezara kadar düzenleyen, günümüzü de sabah trafiği, iş günü, yemek arası, akşam trafiği, akşam yemeği, televizyon ve yatak arasına sıkıştıran modern yaşam, tabii olarak düşünce süreçlerini de benzer bir tasnife sokuyor.
Çalışmayı tatilden, okulu ve emekliliği iş hayatından kesin çizgilerle ayıran kafamız, bırakın din ile dünyevi bilimleri tamamen birbirinden izole etmeyi, farklı bilim dallarını bile birbirinden koparacak derecede tasnife girişti. Tümdengelimci, temel esaslardan hareketle inşa edilen bir düşünce pratiğinin yerine, beynimiz gerçekliği, her biri kendine has düşünce kalıplarına hapsolmuş farklı kompartımanlar halinde algılıyor.
Oysa artık hayatımız ve kafamızdaki bu kategorileşme hali, aslında insanlık tarihinde yeni bir durum. Bir ailenin tüm bireylerinin her birinin aynı işle iştigal ettikleri, hane halkının dükkânın hemen üst katında veya yakınında yaşadığı, ayrı birer eğitim, emeklilik ve tatil dönemlerinin olmadığı, ama tüm bunların bir arada yaşandığı uzunca bir tarih var sanayileşme öncesinde.
İşten yorulup tembellik yapmak istediğinizde tatil zamanı henüz gelmediği için yapamadığınız, zorunlu tatil zamanlarının ise iş düzeninizi bozduğu günümüz dünyasında bu iç içe geçmişliği anlamak zor gelebilir bize. Ama çalışmanın kutsandığı ve tembelliğin yerildiği bu dünyanın geçmişi henüz iki yüzyıl bile değil. Luther ve Benjamin Franklin''den Napolyon''a kadar din, düşünce ve devlet adamları, çalışmanın faziletlerini göklere çıkartıp tembelliği aşağıladıklarında, başlattıkları bu kampanya aslında oldukça yeni bir söylemdi o zamanın halkları için.
Ve bu söylemin arkasında çok pragmatik ve acil bir ihtiyaç vardı. Yeni kurulan sanayilere öncelikle emeğini satacak insanlar gerekiyordu. Bunu, işsiz kalmaktan ölümüne korkan bizler anlamakta oldukça zorlanabiliriz. Ancak bir başkası için çalışmak, son üç yüzyıl hariç, insanlık tarihi için tabii bir durum olarak görülmemiştir. İnsanlar kendileri için üretim yaptıkları bir toprağa sahip oldukları sürece başkalarının emri altında çalışmamışlardır.
Toprağından koparılarak şehirlere sürülen insan toplulukları, hızla yeni kurulan fabrika ve madenlerde istihdam edilmeye başlandı. Yaşananlar içler acısı idi. Tarihi vesikalardan bugün şoke olacağımız enstantaneler yakalamak mümkün. Mesela, 1816''da parlamento önünde hesap vermek durumunda kalan bir işletme sahibi, on beş saat ayakta çalıştırdığı sekizle on beş yaş arasındaki çocukları nasıl adam ettiğini anlatır böbürlenerek. Sanayi Devrimi''nin tantanalı yıllarını bir kenara bırakın, ABD''de metal endüstrisinde çalışan 129 aileyi kapsayan bir çalışmada ortaya çıkan sonuç daha da ilginç. Bu ailelerde 16 yaşın altında çalışan 246 çocuk var. Bunlardan 68''i 10 yaşından, 21''i 7 yaşından, 4''ü de 4 yaşından küçük. Yıl 1934.
Böyle yoğun bir tempo içinde yaşamaya alışmamış insanları, zor ve zorbalık dışında çoluk çocuk çalıştırabilecek, kapitaliste bunun için meşruiyet sağlayacak bir söylemin inşası, dünyevi çalışkanlığı cennetle müjdeleyen Protestanlıkla başlar. Zamanının Değerini ve Tembelliğin Pahalılığı''nı (Franklin''in eserinin alt başlığı) çok iyi bilen sermaye sahipleri işçilerini, üstelik mesela ıslık çalmanın bile maaştan kesinti ile cezalandırıldığı bir ortamda, on altı saate yakın çalıştırıyorlardı bu yüzden. 12 saatten iki vardiya hakkını kazandıkları zaman, bayram etmişti işçiler. Düşünün, aynı dönemde kürek mahkûmlar azami 6, tarımda kullanılan serfler ise günde 9 saat çalışıyordu.
İki - üç yüzyıllık modernlik deneyimi, çalışma ve hayatı kategorilerileştirme noktalarında aşırıya kaçtığının farkına vardı. Alternatiflerin dikkate alınmaya başlandığı bir döneme giriyor muyuz yoksa?
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.