Cari açığa tersten bakmak
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 10/01/2008, Perşembe • Yeni Şafak Haber Merkezi
Bugün Türkiye''nin en ciddi meselelerinden birisi cari açık. Bunu baştan kabul etmemiz gerekiyor. Zira bizimki gibi bir cari açık, ekonomide ciddi yapısal sorunların olduğunun en bariz göstergesi.
Cari açık, Türkiye ekonomisinin o kadar tabii bir parçası haline geldi ki, cari açığın düşmesi veya cari fazlanın oluşması demek ülke ekonomisinin ciddi bir krize girmesi anlamına geliyor. Öte yandan bizimki kadar büyük bir cari açığın kendisinin potansiyel bir kriz kaynağı olduğu sık sık tekrarlanan ve aslında geçmişte hem ülkemizde, hem de başka ekonomilerde doğruluğu sınanmış bir tez.
Cari açık demek, ülkemiz insanının kazanmadan harcaması demek.
Cari açık, tasarruf etmeden yatırıma kalkışmak, borçlanarak büyümek demek.
Cari açık, mal ve hizmet ihracatımızın, mal ve hizmet ithalatına bağımlı olması demek.
Bu son cümle önemli. Çünkü böyle bir bağımlılık, cari açığın bir fiyat meselesi olmadığı anlamına geliyor. İthalat ile ihracat birbirinden tamamen bağımsız olsa, cari açığı döviz kuru ile oynayarak düzeltirsiniz. Kurları yukarı çekecek politikalar uygularsınız, ithal ürünler yurtiçindeki yatırımcı ve tüketiciler için pahalı olur, buna karşılık ihraç etiğimiz mallar yabancıların ederiyle ucuzlar. İhracat artar, ithalat azalır, cari açık kapanır.
Oysa Türkiye''de ihracat ve ithalat yoldaş sayılır neredeyse. İhracatın azaldığı dönemlerde ithalat da azalıyor, arttığı dönemlerde artıyor. Cari açık mutlak anlamda azalıyor ya da artıyor, ama ihracat/ithalat oranı çok yavaş değişiyor.
Bu yoldaşlığın bazı gerekçeleri var tabii ki. Her şeyden önce Türkiye büyük ölçüde nihai tüketim malı üreten bir ekonomiye sahip. Bu durum yavaş yavaş değişiyor, ama bu yapı yüzünden hammaddeler, ara mallar ve sermaye mallarının içeride yeterli miktarlarda, kalitelerde ve/veya fiyatlarda üretilmiyor. Tabiatıyla üretim ve ihracat için bunları büyük oranda ithal etmek durumunda kalıyoruz. İthal ettiğimiz bu ürünlerin dünya piyasalarındaki gelişimleri, kısa sürede bizim ihracat potansiyelimizi etkileyebiliyor.
Bu yüzden kur hareketleri Türkiye''de cari açığın yapısından ziyade ölçeğini etkiliyor. Kurlar yükseldiği zaman Türkiye içine kapanıyor, düştüğü zamanlar da dışa açılıyor.
Şimdi varsayalım ki, bu bağımlılığı azaltacak gelişmeler oldu Türkiye''de. Mesela Türkiye ara malı ve sermaye malı üretiminde ciddi bir mesafe kat etti. Veya daha da güzeli, petrol bulduk Karadeniz''de ve petrol ithalatımızı bir anda sıfırladık. Cari açığı yok ettik diyelim.
İstikrar kazanmaya başlamış bir Türkiye bile yabancı yatırımcı için bu kadar cazip iken, cari açığı olmayan bir Türkiye''nin nasıl bir cazibe merkezi olacağını düşünebiliyor musunuz? Brezilya veya AB''ye yeni giren ülkeler kadar bir yabancı yatırım akışı olduğu zaman ne olur biliyor musunuz? Önceleri bu doğrudan yabancı sermaye dış borcumuzu ikame eder. Ardından dış borcu da düşük bir ekonomi olduğumuz için çok daha fazlası girer ülkeye. Türk Lirası hızla değerlenir. Bağımlılık ortadan kalktığı için ihracatımız azalır, ithalatımız artar ve yine sırf ülkeye para akıyor diye cari açık yaşarız.
Çözüm Türk insanı dış dünyaya daha da açmaktan geçiyor. Sadece mal ve hizmet alan-satan bir toplum olarak değil, dış dünyadan yatırım alan ve dış dünyaya yatırım yapan bir toplum olarak.
Sermaye ihraç eden, dünyanın çeşitli coğrafyalarında yatırım yapan bir Türkiye, böylece o coğrafyalardaki iktisadi ve siyasi gelişmeleri yakından takip etmek isteyecek, o bölgelerin istikrarının devamından toplumsal bir çıkarı olacak. Böyle bir toplumun varlığı, tabii olarak sadece devletin âli menfaatleri ile oluşturan bir dış politika zeminini hayli değiştirecektir.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.