Bulunduğumuz çeşitli ortamlarda, katıldığımız seminer ve panellerde, eğitimlerde, söyleşilerde hemen her zaman aynı sorularla karşılaşıyorum. Bu sorulara gerek ekonomi yönetimi, gerekse ekonomiyi yorumlayan yazarlar pek çok kez kendilerince cevap vermiştir. İnsanların sorularına aldıkları cevaplar, akıllarını daha karıştırıyor. Zira herkes kendince cevap veriyor ve yorumluyor.
Neticede biz de buradan kendi yorumumuzu yapıyoruz. Bununla birlikte kimi konularda ortak bir uzlaşma zeminine gidildiğini de görüyoruz. Şüphesiz ki bazı detaylarda farklılıklar oluyor, ancak ana problemlerin ortaya konması itibariyle belli bir noktaya da gelindiğini ifade etmek gerekir. Şüphesiz ki, problemlerin teşhisinde sağlanan uzlaşma, problemlere yönelik çözüm önerilerinde de uzlaşma olacağı anlamına gelmiyor.
Bu meyanda en çok karşılaştığımız soru, tahmin edeceğiniz gibi, cari açık ve döviz kurları. Benim bu soruya yanıtım basit. Önce ödemeler bilançosu kalemlerini, ana hatlarıyla alt alta koyuyorum.
İhracat ile ithalat arasındaki fark eşittir dış ticaret açığı. Sorunun kaynağının burada olduğu çok açık, ama şimdilik bunu geçelim. Hemen altta diğer mal ve hizmet gelirleri yer alıyor. Bu kalem dış ticaret açığımızı büyük ölçüde azaltıyor. Başta turizm gelirleri, özellikle de yurtdışında iş yapan müteahhitlerin gelirleri ile desteklendiğinde bu kalemin lehimize çalışmasını sağlıyor. İşte sorunun çözümlerinden birini de bu sebeple burada aramamız gerekiyor.
Bunların hemen altına karşılıksız transferleri koyun. Eskiden yurtdışındaki işçilerimizin ülkeye sağladıkları dövizler, dış dengeyi rahatlatırdı. Bu kaynağı biraz küstürdük bir müddettir. Ama sonuç itibariyle bu kalemin potansiyel bir döviz girişi kapısı olduğunu unutmamamız gerekir.
Cari açık işte bunların toplamı.
Ortada bir açık varsa, ki Türkiye ekonomisi büyüdüğü zaman hep açık yaşarız, bu açığı finanse etmek durumundasınızdır. Ödemeler bilançosunun diğer kalemleri işte bu finansmana yöneliktir.
Son yıllarda yaşadığımız olgu, finans kalemlerinden sağlanan döviz girişinin önemli miktarlarda olduğudur. Öyle ki, bu döviz girişi, sadece cari açığı finanse etmiyor, ama aynı zamanda ülke içindeki rezervleri de arttırıyor.
Finansmanın üç ayağı var. Yatırımlar, borçlar ve net hata noksan kalemi. Bizdeki temel sıkıntı yatırımlar ayağında. Burada yatırımların önemli bir kısmı ülkeye doğrudan yatırım yerine üretken olmayan portföy yatırımı olarak geliyor. Bu noktada doğrudan yatırımları arttırdığımız ölçüde daha sağlıklı bir finansman yapısına ulaşabiliriz.
Son yıllarda ülkeye giren portföy yatırımların önemli bir kısmının rezerv artışına karşılık geldiğini söyleyebiliriz. Böylece şunu net bir şekilde öne sürebiliriz: Türkiye dış ticaret açığını borçlanarak kapatıyor.
Özetle yabancıların tasarrufları ile yatırım yapıyor, ithal ürün yiyor veya bankacılık kesimi üzerinden gelecekte yapacağımız harcamaları öne alıyoruz.
Problemler ortada da, çözümler de esasında belli. İhracatımızın ve iktisadi büyümemizin ithalata bağımlılığını azaltacağız, hizmet gelirlerimizi arttıracağız ve borçlanarak büyüme yerine doğrudan yabancı yatırımları çekeceğiz.
Gördüğünüz gibi kurlarla oynamak ve sıcak paraya karşı önlem bu çözüm paketi içinde değil. Bu, bu ikisinin sorun olmadığı anlamına gelmiyor. Dış dengemizdeki sorunların çözümüne anlamlı bir katkı yapmamalarından kaynaklanıyor.
Yukarıda dile getirilen çözümleri uygulamak ifade etmekten çok daha zor. Ama bir yerlerden başlamak gerekiyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.