Dalganın dip noktası
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 07/02/2008, Perşembe • Yeni Şafak Haber Merkezi
Küresel dalgalanma her hafta yeni bir dönemece giriyor. Gidişat sürecin gelişmiş ekonomilerdeki reel kesimi etkiledikçe süreçten çıkmak da başlı başına sorunlu olacak. Artık öyle bir noktaya gelindi ki, ardı ardına müspet gelişmeler olmazsa dalganın aşağılara yönelişi kalıcı olarak kırılamayacağa benziyor.
Bu durumda dalganın dip noktasını iki şey belirleyeceğe benziyor. Bunlardan ilki, küresel mali piyasalardaki büyük oyuncuların sağlığı. Özellikle çok uluslu bankalarda halen yaşanmakta olan zararların kurumsal bünyeleri ne ölçüde zaafa uğratacağı sorusu bu konudaki beklentileri büyük ölçüde şekillendiriyor. Kimlerin gidici, kimlerin kalıcı olacakları, hemen hemen tüm bankalarda ve fonlarda başlatılan kriz yönetimi ve yeniden yapılanma çalışmalarının ne ölçüde başarılı olacağı yakından takip ediliyor olacak. Sektördeki birleşmeler, iflaslar ve satın almalar süreci büyük ölçüde şekillendirecek. Tabii sonuçta batacak olanları kimin kurtaracağı ve bu kurtarma operasyonlarının maliyetleri mercek altına yatacak. Bu çerçevede özellikle Çin ve Körfez ülkelerinden gelecek desteklerin siyasi etkilerini ve özellikle ABD ve Avrupa''da oluşturacağı tepkileri şimdiden görmek çok zor. Daha düne kadar küçümsedikleri ülkelerin yatırımcılarının, Batı kapitalizminin direği olan kurumları alması pek de hoşuna giden bir durum değil ABD ve AB''deki siyasilerin.
Öte yandan kamu otoritelerinin mali kesime yönelik iyileştirme ve normalleştirme çabaları da büyük bir önem arz edecek. Düzenleme, denetleme, sigortalama, derecelendirme ve değerleme mekanizmalarına yönelik atılacak adımların neler olacağını büyük bir merak konusu. İnsanlar mali piyasalarda ciddi değişimler bekliyorlar. Bu beklentinin tatmin edilmesi gerekiyor.
Dip noktasını belirleyecek ikinci unsur reel ekonomi olacak. Hâlihazırda kimse küresel ekonominin bu dalgadan ne ölçüde zarar gördüğünü ve göreceğini tahmin edemiyor. Son yıllarda küresel ekonomideki hızlı büyümenin ardında yatan faktörlerden biriydi küresel likidite bolluğu. Likidite ortamının kötüleşmesi, sadece gelişmiş ekonomileri değil, gelişmekte olanları da ciddi bir biçimde etkileyebilir.
Ancak burada asıl kilit nokta, küresel ekonominin ne ölçüde yavaşlayacağı değil, küreselleşmenin son yıllarda sağladığı kazanımları ne ölçüde yıpratacağı.
Bol likidite ortamını gelişmekte olan ekonomiler bundan önce de yaşamışlardı. Söz gelimi, 1970''lerin ikinci yarısı bunun en güzel örneği. O zamanlar, petrol fiyatlarındaki artış yüzünden zarar gören ödemeler dengeleri yine petrodolarlarla finanse edilmiş, ancak 80''lere gelindiğinde gelişmekte olan ekonomiler ciddi bir dış borç batağına saplanmışlardı.
Son yıllarda küresel likidite yine hızlı büyüme için elverişli bir ortam hazırlamıştı. Bu dönemin 1970''lerden temel farkı, küresel ticari ve yatırım ilişkilerinin son yıllarda ciddi oranda gelişmiş olması. Küreselleşmenin yığınla yan etkisi var şüphesiz. Ama küreselleşme sayesinde ekonomiler daha etkin piyasa modellerini pekiştirmiş, ülke ekonomilerini dar bir yerel girdaptan kurtarabilmişlerdir. Mevcut dalga hakikaten de derin ve uzun olursa, burada sağlanan kazanımlar heba olabilir. Öte yandan söz konusu reformlar mevcut dalgaya direnebildikleri ölçüde de hem krizi yumuşatacak, hem de gelişmekte olan ekonomilerin gelişmiş olanlara nispetle dalgadan çok daha güçlü çıkabilecekleri bir zemin hazırlayacaklardır.
Henüz başkaca yorum yapmak için oldukça erken. Ama beklentilerimizi besleyen yukarıdaki analiz doğruysa, bir müddet daha dar alanda kısa paslaşmalara devam edeceğe benziyoruz.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.