Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Şubat ayı denince bizim aklımıza hep 28 Şubat gelir. Haksız sayılmayız aslında bu bağlantıyı kurmakta. Adı post-modern darbeye çıkmış dahi olsa 28 Şubat, netice itibariyle Türkiye''de önemli dinamikleri etkilemeyi amaçlıyordu. Tabiatıyla darbelerin toplumun çeşitli unsurlarına etkisi üzerine yığınla yazı yazıldı.

Ancak darbelerle ekonomi politikaları arasındaki ilişki çoğu zaman geri plana itilir. Oysa sözgelimi 12 Eylül örneğinde ekonomi politikaları ile askeri rejim arasındaki ilişki, hiçbir şüpheye mahal vermeyecek ölçüde ortadaydı.

Parasalcı iktisat okulunun babası sayılan ve genellikle iktisadi serbestiyi savunan Milton Friedman''ın 80''lerin ortasında yaptığı bir itirafı vardı: Gelişmekte olan ekonomilere uygulanan istikrar ve liberalleşme politikaları, baskıcı rejimlerin iktidarda olduğu ülkelerde daha iyi sonuç veriyordu. Oysa bu ülkelere liberalleşme ve istikrar politikalarını öneren aynı Batı, diğer taraftan demokratikleşme taleplerinde ısrar ediyor görünüyordu. Aslında bu garip çelişkinin arkasında ince bir politika yatıyor.

1970''lerde, gelişmekte olan bütün ülkeler, ithal ikameci olarak bilinen ve ithalat yerine yerli üretimi ön plana çıkaran dışa kapalı iktisat politikalarını benimsemişlerdi. Bu politikalar, oldukça maliyetliydi. Zira yerli üretim, esasında birçok hammadde, sınaî aramal ve makinenin yurtdışından getirilmesini gerektiriyordu. Dahası, ülke içinde de bu mallara talep oluşturmak için hükümetler popülist, ama aynı zamanda enflasyonist politikalar izlemek zorundaydı. Buna karşılık, dışa kapalılık yüzünden ülkelerin döviz sağlayıcı imkânları oldukça kısıtlayıcı kalıyordu. Tek çare, uluslararası para piyasalarından borçlanmaktı. Böylece 70''li yıllar, gelişmekte olan bütün ülkeler için ağır bir borç yükü ile kapandı. Çok sürmedi, borcunu ödeyemeyenler teker teker battı. İlk batanlar arasında Türkiye de vardı.

IMF ve Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşlar, bu sonuca balıklama atladılar. Her iki kuruluşun ortaklaşa benimsedikleri yeni politika, sadece istikrarla kalmıyor, aynı zamanda ülkelerin iç ve dış ticaretini, para ve sermaye piyasalarını ve sermaye giriş-çıkışlarını serbestleştirme hedefini de güdüyordu. Bu çerçevede, söz konusu değişimi arzulayan hükümetlerle bağlantıya geçiliyor ve program kısa sürede uygulanmaya başlanıyordu.

Ancak söz konusu "yapısal" program, ülke içinde çok radikal değişiklikler demekti. Zira bu değişiklikler, birçok siyasi, iktisadî ve içtimaî kurumun tasfiyesini, birçoğunun da ciddi bir yeniden yapılanma sürecine girmesini gerektiriyordu. Böyle bir radikal programın, pek çok kesimden tepki göreceği kesindi. Başta kentli kesimler, işçiler ve ithal ikameci sanayiciler olmak üzere 70''li yıllarda devlet tarafından kayırılan bütün kesimlerin, oldukça güçlü siyasi destekleri vardı. Bu yüzden söz konusu programın güçlü ve muhalefet tanımaz bir hükümetle hayata geçirilmesi zorunluydu.

Esasında bu ortam, pek çok ülkede zaten hazırdı. Diğer birkaç ülkede de küçük bazı rejim değişiklikleri ile ortam müsait hâle getirilebilirdi. Türkiye''de de böyle oldu. 12 Eylül ihtilali yapıldı ve rejim, 24 Ocak kararlarını hakiki manada uygulayabilecek bir şekil aldı. Arkasından IMF ve Dünya Bankası kredileri, kredilerle beraber de vergi kanunlarından dış ticaret rejimine, faiz oranlarındaki devlet kontrolünün kaldırılmasından yerel bütçelere kadar her şeye karışan bir program geldi.

28 Şubat ile ekonomi arasındaki ilişki, yukarıda tahlilini yaptığımız 12 Eylül''den çok daha farklı ve karmaşık. Bir başka yazıda da 28 Şubat''ı ele alırız.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...