Son yıllarda düzenlenen tüm uluslararası ekonomi zirvelerinin ana gündem maddesini başta Afrika olmak üzere gelişmekte olan ülkelerin borç meselesi oluşturuyor.
Son yıllarda hızla büyüyen dünya ekonomisi, küresel sermayenin gelişmekte olan ülkelere, o ülkelerin ekonomilerine ve geçmişe nispetle muazzam sayılabilecek boyutlarda girmesi ile birleşince bu sorun bir miktar geri plana itilmiş gözüküyor. Oysa bu durumun, son dalgalanmanın da gösterdiği gibi, gelecek açısından ne ölçüde sağlıklı olduğunu sorgulamak gerekiyor.
Dış borç meselesi, gelişmekte olan ülkelerin yüzyıllık sorunu. Ancak bu sorunun küresel çapta bir probleme dönüşmesi 70’li yıllarda başlıyor. 1970’lerin sonunda patlak veren borç krizi, başta Latin Amerika ülkeleri olmak üzere, hemen hemen dünyanın gelişmekte olan bütün ülkelerini sarmıştı. 80’li yılların sonuna kadar etkili olan kriz, bugün eski hızını yitirdiyse de, kül altında kalmış koz kadar tehlikeli, Hepatit virüsü kadar da bulaşıcı.
1970’ler, merkeziyetçi ve ithal ikameci iktisat politikalarının oldukça popüler olduğu yıllardı. Ancak ülke içinde desteklenen sanayilerin ithal girdilerini karşılayacak oranlarda döviz üretemiyor olmaları, bu politikaların devam ettirilebilmesini her geçen gün daha da zorlaştırıyordu. Dahası, iç talebi canlı tutmak için devlet hazinesinin üzerine binen yük, ülke içinde ciddi dengesizlikler oluşturuyor ve en basit haliyle kendisini enflasyon olarak gösteriyordu. Biri 1970’lerin başında, diğeri de sonunda patlak veren petrol şoklarının en büyük etkisi, ithalat faturasını kabartarak döviz darboğazına giden süreci hızlandırmasında görülür.
Ancak gerek OPEC gelirlerinin kısmen finans piyasalarına yeniden dönmesiyle, gerekse 1970’lerde dünya çapında bir yavaşlamanın yaşanmasıyla uluslararası finans piyasalarında aşırı bir kredi bolluğu baş göstermiş ve bu fonlar gelişmekte olan ekonomilere pompalanmıştı. Ancak bu sermaye girişleri, ithal ikameci sürecin uzamasından ve döviz darboğazının ileri atılmasından başka bir işe yaramadı. Nihayet devridaimin 1970’lerin sonunda çatlamasıyla, gelişmekte olan ülkeler sadece döviz darboğazlarıyla değil, ekonomilerine göre hayli kabarık bir dış borç yükü ile ortada kalakaldılar.
Uluslararası finans piyasalarının bu dönemde ne ölçüde etkin olduğunu görmek için, özellikle 1970’li yıllarda özel bankaların izlediği kredi politikalarını incelemek yeterli olacaktır. Bu dönemde bankalar, ciddi bir risk-getiri analizine gitmeksizin, hızlı büyüme kaydeden orta ve üst gelir grubuna mensup gelişmekte olan ülkelere büyük oranlarda borç vermiş ve bu borçları hiçbir iktisadî politikanın uygulanması şartına bağlı kılmamışlardı. Borçların ülkelere göre dağılımı, bu ülkelerdeki kaynak verimliliği dikkate alınmaksızın ve hiçbir eşitlik gayesi güdülmeksizin yapılmıştı.
Bu aşırı borçlanma döneminde, ABD bankalarının OPEC harici gelişmekte olan ülkelere verdikleri krediler, sermayelerinin % 130’una kadar ulaşmıştı. 1982’de patlak veren borç krizinin ardından bankalar bir anda kredi musluklarını kesmiş, böylece söz konusu borçların geri ödenme ihtimalini de ortadan kaldırmışlardı. Bankalar, borçlu devletlerle birlikte iflasın eşiğine el ele gelmiş oldu.
Tarihten çıkarılacak ders: Ne şekilde olursa olsun aşırı borçlanma hem alanı hem de vereni vuruyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.