Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Küresel piyasaların gidişatına yönelik endişeler, muhtelif yorum ve verilerden devşirilen bir atmosferle, bir müddet için yerini parçalı bulutlu bir havaya bırakmışa benziyor. İyimserlik henüz gün yüzüne vurmasa da, piyasaların en kötüyü geride bıraktığına dair inanç daha bir yaygınlık kazanıyor.

Bu durum, fırtınanın bittiği anlamına gelmiyor. Açıkçası biz, son küresel çalkantının reel kesim üzerindeki etkilerini ancak görebileceğimiz bir noktaya geldik. Son yıllardaki hızlı yükselişi tamamen finansal bir balon olarak değerlendiriyorsanız, şimdilerde balonunun söndüğünden hareketle bundan sonrası için ancak yukarı bir trendin olabileceği zannına kapılabilirsiniz.

Ancak son yıllardaki hızlı yükselişin belki en önemli unsurlarından biri finansal piyasalar olsa da, finansal ürünlerdeki çeşitlilik ve derinlilik artışı, sonuçta tüm dünyada reel kesimin gelişmesine büyük çaplı bir katkı sağlamıştı. Küresel likidite, büyük, küçük, kurumsal, bireysel tüm iktisadi aktörlere ciddi bir destek atmış; gerek tasarruf ve yatırım araçlarındaki değer artışı, gerekse bollaşan ve kolaylaşan kredi imkânları sayesinde sadece şirketler büyüme şansı bulmamış, ama aynı zaman kişisel gelir ve harcama olanaklarında da ciddi bir artış sağlanmıştı.

Küresel ekonominin son yıllardaki hızlı büyümesini, salt bir balondan öteye taşıyan temel dinamik, reel kesimin ve hane halklarının önünde açılan bu geniş büyüme ortamı olmuştu. Sonuçta tasarruflar, çeşitlenmiş ve karmaşıklaşmış tasarruf ve yatırım araçlarına yönelirken, şirketler ve bireyler yüksek bir borç kaldıracı ile hayatlarını idame noktasına gelmişlerdi.

Bugün likiditenin iyice piyasalardan çekildiği bir ortamda, bir taraftan tasarruf ve yatırımlar zarar yazarken, diğer taraftan da yüksek borç kaldıracı, yeni borç bulma imkânları azaldığından, birçokları için döndürülemez noktaya gelmiştir. Gelinen bu noktanın reel ekonomiye etkisi, hiç şüphesiz eninde sonunda ortaya çıkacaktır. Dahası bu durum, hane halklarının gelirlerindeki ve şirketlerin kârlarındaki kayıplar hiç değilse belli ölçüde telafi edilemeden geçecek gibi gözükmemektedir.

Bu sürecin aşılması için ekonomi yönetimleri ya doğrudan gelir politikalarına yönelmeli (ki bu enflasyonu azdırmadan ve mali disipline ciddi zararlar vermeden pek mümkün gözükmemektedir), ya da finansal kesim üzerinden fonlama olanaklarının artması gerekmektedir.

Sıkıntı şu ki, finansal kesim son bir yıl içinde hem kredi portföylerindeki bozulmalar, hem de ellerindeki finansal varlıkların değer kaybından dolayı çok büyük zararlar yazmış durumda. Yazılan her dolar zarar, bankaların sermayesini eritir. Bankalar bu yüzden bir taraftan maliyetleri azaltıcı tedbirlere yönelirken, bir taraftan da sermayelerindeki düşüşleri azaltacak yeni kaynak arayışlarına girmiş vaziyetteler.

Bankaların tutturması gereken sermaye yeterlilik oranları var. İster Basel I, isterse Basel II uygulanıyor olsun, eğer sermayeniz azalıyorsa, bu durum sizin kredi genişlemenizi engeller. Bu sebeple, bankaların zarar yazdığı bir ortamda, mali kesimin kriz sonrası kestiği reel kesim finansmanını artırabilmesi kısa vadede mümkün gözükmüyor. Bankalar sermayelerini pekiştirmeden, zarar noktasından çıkıp yeniden artıya geçmeden, reel kesime kredi açma lüksleri pek yok.

Bu şartlar altında özellikle gelişmiş ekonomilerde reel kesimin bu krizden çıkması öyle kısa bir sürede olacağa benzemiyor. Finansal krizin dip noktasını geride bırakmış olabiliriz, ama reel etki daha uzun süre baş ağrıtacağa benziyor.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...