Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Cuma günü akşam saatlerinde ABD Temsilciler Meclisi''nden geçen 700 milyar dolarlık kurtarma planının aksisedasını dün tepetaklak düşen borsalarda duyduk. Pazartesi günü Asya''dan başlayan düşüşler (Tokyo: % 4,25; Şangay: % 5,23; Hong Kong: % 4,97) önce bize (bu satırların yazıldığı saatlerde İMKB % 7,2 değer kaybetmiş, banka endeksi % 8''lik bir kayıp yaşıyordu) ardından Avrupa''ya ulaştı (Londra: % 5; Frankfurt: % 5,3; Paris: % 5,74). Yüzde 15''in üzerinde değer kaybeden Moskova''da ise borsa (son günlerde artık alışkanlık haline geldiği üzere) birkaç saatliğine tatil edildi. Sıkıntının zirveye ulaştığı ülkelerden biri olan İzlanda''da da mali kesim hisselerinin tahtaları kapatıldı.

Bu durum bize iki şeyi gösteriyor:

1- Her müdahale zamanında anlamlı. Bir kere reddedilmiş, ikincisinde sulandırılmış bir planın, piyasanın büyük yatırım bankaları battıktan veya el değiştirdikten sonra, zarar yazan aktiflerde artık referans alınacak bir piyasa bile kalmadıktan sonra gelen müdahale, ne kadar devasa bile gözükse, insanlarda artık güven uyandıramıyor. Müdahale geciktikçe, maliyeti artıyor, ama buna karşın piyasalardaki paniği azaltma gücü azalıyor.

2- İnsanlar artık bırakınız kuru sözleri, somut adımlara bile prim vermiyor. ABD''nin ardından Avrupa''da yaşanan banka operasyonları sisteme güven vermiyor, bilakis bundan sonra sıranın kimde olduğu sorusuna yoğunlaşmayı da beraberinde getiriyor.

Bundan sonra durumu düzeltecek tek şeyin atılan adımların, açıklanan politikaların somut neticelerinin müspet bir şekilde tezahür etmesi.

Tabiatıyla öncelikle sorulması gereken, neden gerçek anlamda müdahalenin bu kadar geciktiği.

Mali sistemin liberal piyasa mantığına göre tasarlanmış koruyucu mekanizmalarının işe yaramadığı çok önceden görülmüş olmasına rağmen, daha belirleyici bir politika tutumunun ortaya çıkmaması, her şeyden önce böyle bir müdahalenin kurulu iktisadi düzenin ideolojisine aykırı olması hiç şüphesiz.

Kurtarma planının tartışıldığı ABD Kongresi''nin Cumhuriyetçi üyesi Jeb Hensarling''in ifadesiyle "Nasıl yükselişlerde kapitalist, düşüşlerde sosyalist olabiliriz?" sorusu, bu direncin en açık ifadesi olarak akıllarda kalacak.

Oysa geçmiş tecrübelerden de bilindiği gibi, iktisadi şartlar yeri geldiğinde esnek politika yapıcılığını gerektirir. Böyle zamanlarda ideolojik takıntılar, benimsemiş olduğunuz ideoloji üzerine inşa edilmiş sistemi rahatlıklar yıkabilir.

Piyasa dediğimiz mekanizma, sanıldığı gibi yeni bir olgu değil; neredeyse insanoğlunun keşfettiği en eski kurumlardan biri. Esas itibarıyla alternatif tüm yapılardan genellikle çok daha etkin çalıştığını da, tarih boyunca yaşanan tüm iktisadi, siyasi ve toplumsal gelişmelerden şöyle ya da böyle yara almadan çıkarak gösterebilmiş. İdeolojik yaklaşımlar, hemen her zaman piyasaya alternatifler etrafında tartışma yapmış. Komünizm piyasaya alternatif bir değerleme, kaynak dağıtım ve bölüşüm mekanizması tasarlamış. Liberal kapitalizm ise piyasaların eksikliği ile ilgili tüm eleştirileri piyasaya alternatif çıkartma çabası olarak yaftalamış.

Ben ekonomi yönetimine pragmatik yaklaşılması gerektiğini düşünenlerdenim. Devletlerin ve toplumların temel önceliği toplumun huzuru, refahı ve güvenliği ise ve yeri geldiğinde bunu sağlamanın yolu piyasayı tamamlayıcı mekanizmalar kurarak ya da düzgün işlemeyen piyasalara doğrudan müdahaleler yaparak sağlayabiliyorsak, bunun şu veya bu ideolojinin çıkarlarından daha önemli olduğunu düşünüyorum.

Ekonomi konusunda illa bir ideoloji benimseyeceksek, bu her şeyden önce tarihi bir gerçekliği olan piyasaların doğru düzgün, adaletli ve toplum lehine işleyecek tarzda işlemesini temin edecek prensipleri savunmak olmalıdır. Bu ise zaman zaman doğrudan müdahaleyi de, hem yukarı çıkarken, hem de aşağı inerken, gerçek bir politika aracı olarak yanımızda taşımayı zorunlu kılar.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...