Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Başbakan Erdoğan''ın, geçenlerde faiz artışlarının enflasyona yol açtığı şeklinde anlaşılan sözleri, ekonomi medyasında oldukça geniş bir yer etti. Kimileri, Başbakan''ın sözlerinden hükümetle Merkez Bankası arasında yaşandığı varsayılan gerginliğe delil toplamaya çalıştı, kimileri (sözgelimi Bilal Çetin) Başbakan''ın ekonomi literatürüne yeni bir kavram eklediğini söyleyerek kendince Başbakan''ın sözleriyle dalga geçti.

Şahsen ben Başbakan''a atfedilen sözlerin nasıl ve hangi bağlamda söylendiğini bilmiyorum. Bu anlamda Başbakan''ın neyi kast ettiği hakkında bir yorum da yapacak değilim. Ancak söz faiz artışları ile enflasyon arasındaki ilişkiye hazır gelmişken, hem ekonomi konusunda yazıp çizen kimilerinin kafalarındaki yanlış şablonlara dokundurmak, hem de bu konuda okurlardan gelen sorulara cevap vermek amacıyla “ekonomi literatüründe” gerçekten geçen bazı tartışmaları buraya almanın faydalı olacağını düşünüyorum.

Öncelikle faiz oranlarının bir fiyat göstergesi olduğunu unutmamak gerekiyor. Faiz artışlarının, teorik olarak başta hazine kâğıtları olmak üzere gelecekte nakit akımı oluşturan tüm varlıkların fiyatını aşağı çekmesi beklenir. İkinci olarak da kredi faizlerinin yükselmesi ile kredi talebini kısıtlaması gerekir. Her iki etkinin de, işlediği zaman, enflasyonu aşağı çekeceği bellidir. Ancak bu aktarım mekanizmalarının Türkiye''de çok iyi işlemediğini hatırlatalım.

Konumuz açısından kredi faiz oranları üzerinden giden ikinci mekanizmayı değerlendirmek gerekiyor. Bir malın fiyatı artarsa, tabii olarak öncelikle o malı daha az tüketir veya alternatif ürünlere yönelirsiniz. Ancak eğer söz konusu malın alternatifi pek yok, tüketimden de vazgeçme alternatifi zayıfsa, bu malın fiyat artışı doğrudan sizin bütçenizde hasara yol açacaktır.

Benzer bir durum Türkiye''de kredi talebi için de geçerli gözüküyor. Bireysel krediler genellikle faiz oranlarına beklendiği gibi tepki verirken, ticari krediler, özellikle de KOBİ''lerin işletme giderlerini finanse etmek için kullandığı kredilerin faize duyarlılığı çok daha az. Bu tür kredilerin fiyatının artması, tıpkı ekmekte olduğu gibi, talebi fiyat artışı nispetinde azaltmıyor. Tabiatıyla faiz artışları, kredi kullanmak zorunda olan şirketlere girdi maliyet artışı olarak yansıyor. Nihayetinde bu durum bu şirketlerin ürettiği malların fiyatlarına da yansıyor.

Yani faizlerin artışı gecikmeli olarak bir seferlik bir fiyat artışına illa ki dönüşür. Bu durum faiz artışlarını enflasyonist (devamlı fiyat artışı) yapmaz tabii ki, ama enflasyonun düşmesini geciktirir.

Faizlerin bu “maliyet arttırıcı” etkisi bir yana, literatürde faizlerin gerçek anlamda enflasyonist olduğu yönünde ciddi bir yaklaşım daha var. Buna göre, hükümetler bugünkü bütçe açığını (özelleştirmeyi bir kenara koyarsak) ya borçlanarak ya da para basarak kapatır. Para basmanın enflasyon üzerindeki etkisi sebebiyle son yılların modası borçlanmak. Ancak rasyonel beklentiler ekolünün önde gelen isimleri olan Thomas Sargent ve Neil Wallace''ın 1981''de yayınladıkları çalışmaya göre eğer bir hükümet kamunun artan borç yükünü artık daha fazla borçlanarak götüremezlerse ve nihayetinde bütçe açığını gelecekte para basarak kapatmak yoluna gideceklerse, bu durum daha yüklü bir enflasyon faturası anlamına gelecektir. Burada kilit rol oynayan unsur, reel (enflasyondan arındırılmış) faiz oranının ülkenin milli gelir büyüme oranına nispeti.

Eğer reel faiz oranları (bugün Türkiye''de durum bu) reel büyüme oranının üzerindeyse kamu borçlanma politikası sürdürülebilir olmaktan çıkar. Bu durumda kamu borcunun milli hasılaya oranı giderek arttığı için hükümet, eninde sonunda yeni borçlanma dışında bir başka mekanizma bulmak zorunda kalacaktır. 2000''lerin başında sürdürülemez borçlanma sarmalını, kamu kesimi reformu ve özelleştirmelerle kısmen engelleyebildik.

Ancak yüksek reel faizlerin sürdüğü bir Türkiye''nin gelecekte para basmak dışında bir alternatifi kalmayabilir.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...