Küresel piyasalardaki gelişmeler, Mart başını dip noktası olarak belirlemiş durumda. Nitekim o tarihten bu yana tüm piyasalarda etkin olan trend yukarı yönlü. Gelişmekte olan piyasalar açısından bu trend, borsaları yılbaşındaki seviyelerinin üzerine taşımış durumda. Ancak gelişmiş piyasalar hâlâ yılbaşı değerlerinin üstüne çıkmakta zorlanıyorlar. Nitekim o tarihten bu yana gelişen yukarı yönlü trend çizgisinin çeşitli defalar hızlı düşüşlerle basıncının alındığını gördük.
Böyle bir "hava alma" dinamiğinin geçen hafta da yaşandığına tanık olduk. Hemen hemen tüm dünya borsalarının değer kaybettiği haftada başlıca borsaların tümünde gerilemeler vardı. Dow Jones''un haftalık bazda % 3,6 değer kaybettiği haftada, S&P-500 % 5, Londra FTSE endeksi % 2,6, Frankfurt DAX endeksi % 4, Tokyo Nikkei Endeksi de % 1,8 değer kaybetti. Önemli bir kısmı Körfez ülkeleri borsaları olan çok az sayıda borsanın sıfırın üzerinde kalabildiği haftada, en ciddi düşüşlerin sektörel bazda banka hisselerinde olduğunu, coğrafi olarak da Doğu Avrupa''da belirginleştiğini söyleyebiliriz.
Gelişmekte olan ülke borsalarının da önemli kayıplar verdiği (mesela Bovespa % 5''e yakın düştü), İMKB''deki haftalık kazanç % 2,07''ydi. Bu artışı ilginç yapan bir başka husus da, İMKB''nin, bankalardaki zayıf performansa rağmen bu yükselişi sağlayabilmiş olması. Zira İMKB''de oluşan hacmin yarısını belirleyen İMKB-Banka Endeksi''nin % 0,8 arttığı bir haftada, diğer sektör kâğıtlarının önemli miktarlarda ve topluca artmış olmaları gerekir ki, İMKB-100 ve İMKB-Tüm endekslerindeki artış % 2''nin üzerine çıkabilsin. Gerçekten de kimi sekörel endekslerde haftalık artışların % 8''lere ulaştığını, ama hemen her sektörde de % 3''ün üzerinde bir değer artışının yaşandığı gözlemlendi.
Azalan risk iştahı ile dolar ve özellikle yenin değer kazandığı ve gelişmekte olan ülke para birimlerinin değer kaybettiği haftada liradaki değer kaybı sınırlı oldu. Kur bankalar arası piyasada haftayı % 1,8 artış ile 1,5692''den kapattı. Ancak Cuma günü yapılan işlemlerin ortalaması 1,56''nın altında kaldı.
Öte yandan enflasyondaki düşüş beklentilerinin daha da belirginleşmesine ve Merkez Bankası''nın da hafta içinde politika faizlerini 50 baz puan daha aşağı çekmesine rağmen, ikinci el tahvil ve bono piyasasında faizlerin düşmediğini, bilakis arttığını gözlemliyoruz. En çok işlem gören aktif tahvilde faiz, hafta boyunca 12''nin üzerine çıkmak için denemeler yaptıktan sonra nihayet Cuma günü bu seviyenin üzerine çıktı ve dün de, bu yazıyı kaleme aldığımız vakitlerde, 12.15 seviyesine ulaşmıştı.
Merkez Bankası''nın faiz indirimlerinin artık belirgin bir şekilde etkisinin kaybolduğu gözlemleniyor. Kredi faizleri zaten bir müddettir belli bir tabanın altına gerilemiyordu. Bunda hem kredi arzının niteliği, hem de kredi talebi kalemlerindeki değişimler etkili oluyor. İlk başlarda bankaların ellerindeki kaynaklar, nispeten daha yüksek bir maliyet ortalamasıyla toplanmış olduğundan, faizlerin düştüğü bir ortamda bankalar kredi pazarında belli ölçüde kalmaya rıza göstermişlerdi. Ancak Türkiye''de mevduatın kısa vadesi, bir müddet sonra bu maliyetin hızla aşağı gelmesine müsaade etti. Zira her faiz indirimi, özellikle mevduat faizlerinin aşağı gelmesine sebep oldu. Böylece genişleyen marjlar sayesinde bankalar daha düşük getirili, ama aynı zamanda daha düşük riskli yatırımlara yönelecek açılımı sağlayabildiler. Bu arada Hazine''nin ciddi bir borçlanıcı olarak yeniden piyasalara dönmesi, bankaların devletin ihraç ettiği kâğıtlara yüklenmesine sebep oldu.
Öte yandan kredi talebi de bu arada ciddi anlamda şekil değiştirdi. Ciroları azalsa bile nakit akımlarını kısa sürede yeniden belli bir düzene sokabilen şirketler, kriz döneminde borç yüklerini hafifletme yoluna gidebildiler ("deleveraging"). Kamuoyunda yanlış bir algı var. Küçülen bir şirket, sanılanın aksine aslında likidite üretir. Nasıl ki büyüyen bir şirketin devamlı olarak yeni kaynak ihtiyacı varsa, küçülen bir şirket de, süreç iyi yönetilirse, aslında bir nakit üreten mekanizmaya döner. Bunu tesis edebilen şirketlerin finansman ihtiyacı azaldı. Bunu sağlayamayanlar ise süreci yönetemeyenler oldu.
Tabii olarak böyle bir ortamda kredi talebinde bulunan şirketler ile bankaların kredi vermek isteyecekleri şirketler arasında belirgin bir farklılaşma oluşabiliyor. Bankalardan kredi isteyenlerin önemli bir kısmı, krizi yönetemeyenlerden oluşuyor. Öte yandan krizi yönetebilenler ise, zarar etseler dahi, banka kredisine eskisi kadar ihtiyaç duymuyor. Bu çelişki, bankaların kredi pazarında kalma maliyetlerini ciddi oranda arttırıyor. Burada başta Kredi Garanti Fonu gibi yapıların, çelişkiyi ve maliyeti azaltıcı rolü, bu süreçte kredi kanallarının kapanmaması için elzem gözüküyor. Ne yazık ki, bu yönde bir ilerleme oldukça yavaş gelişiyor.
Özetle bundan sonra para politikasının faiz indirimleri yoluyla sağlayacağı etkinin gücü, kredi kanalı aktarım mekanizmasının kayboluşuyla, daha da azalacağa benziyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.