Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

İçinde yaşadığımız küresel krizin ilk zamanlarında, gelişmiş ekonomilerde kendini göstermeye başlayan durgunluk sinyalleri, o günlerde büyük ölçüde mali kesim ile sınırlı olan krizin reel kesimi ne ölçüde etkileyebileceği tartışmaları başlamıştı. Hemen herkes krizin reel kesime de sıçrayacağı ve derinliği yorumcunun takdirine kalmış bir ölçek ve zaman dilimi içinde gelişmiş ülkeleri önemli ölçüde etkileyeceğini öngörüyordu.

Gerçekten de aradan geçen zaman gelişmiş ekonomilerin tüm kesimleri kapsayan ciddi bir durgunluğa girdiğini gösterdi. Ancak o gün bugündür, krizin gelişmekte ve az gelişmiş ülkeleri ne ölçüde etkileyeceği üzerinde henüz hâlâ mutabakat sağlanmış değil. Bir kısım iktisatçı, daha ilk günlerden itibaren, krizin küresel boyutu hakkında ciddi şüpheleri olduğunu ileri sürüyor. Bunlara göre, gelişmiş ekonomilerdeki büyüme dinamikleri ile dünyanın geri kalanının büyüme dinamikleri arasında ciddi farklılıklar var. Her ne kadar günümüz dünyasında bütün ekonomiler birbirleri ile yakından irtibatlı olsalar da, kriz sürecinde bu farklılıklar daha bir belirginleşecek ve bu arada gelişmiş ülkelerle gelişmekte olanlar arasında bir “ayrışma” yaşanacak.

“Decoupling” olarak ifade edilen bu teze göre gelişmekte olan ekonomiler, gelişmekte olan ekonomilerle ilişkili oldukları bağlantı noktalarından ayrılarak bağımsız davranacaklardı. Yüksek iç talep, bu ekonomilerin büyüme çizgilerini devam ettirecek, buralardan ciddi bir yabancı sermaye çıkışı olmayacak ve böylece dünya, ortalama büyümesinden fazla taviz vermeyecekti. Dahası, bu ülkelerin ana ihracat pazarları olan gelişmiş ekonomileri ciddi bir durgunluğa girseler dahi, bu durum gelişmekte olan ülkelerin ihraç mallarına olan talebi nispeten daha az etkileyecekti. Çünkü insanların gelir düzeyi azaldıkça nispeten ucuz olan gelişmekte olan ülke menşeli ürünlere yönelecekti.

Ancak mali kesimdeki ciddi dalgalanma ve buna eşlik eden küresel kredi daralması, gelişmekte olan ülkeleri sırf mal ve hizmet ticaretindeki nispi avantajları sebebiyle ayrı bir kefeye koyan bu tezi ciddi anlamda sarstı. İlgili ülkelerin borsaları ve finansal kesimleri küresel krizden etkilenmekle kalmadı, ama aynı zamanda küresel bankacılık sistemindeki işlem ve limit daralması, dünya ticaretini de önemli oranda daralttı. Küresel hammadde ve ara malı ticaretindeki gelişmelere yönelik öncü göstergelerden biri olan ve uluslararası taşımacılık hacmindeki (ve tabiatıyla dünya ticaret hacmindeki) gelişmeleri öngörmemize yarayan Baltic Dry Endeksindeki Haziran''dan bu yana yaşanan ciddi gerileme, bu gidişatın en bariz delili. Bankalar, bırakın birbirine kredi vermeyi, dış ticaret için elzem olan muhabir banka akreditiflerini bile kabulde zorlanır hale geldiler.

Nitekim IMF de son tahmininde, satınalma gücü paritesine göre hesaplanmış küresel gayrisafi hasılanın 2009 yılında sadece % 2,2 büyüyebileceğini öngörüyor. Başka kurumların tahminleri daha da aşağıda. Dünya nüfusunun yıllık bazda % 1''in biraz üzerinde büyüdüğü ve gayrisafi hasıladan bir miktarın mevcut üretim kapasitelerini tazelemek için kullanılması gerektiği (gelişmiş olan ekonomilerde amortisman oranları % 10 ile 15 arasında değişiyor) göz önüne alınırsa, öngörülen küresel büyüme oranının durgunluk sınırlarını ciddi anlamda zorladığı görülüyor. Mevcut tahminler, gelişmiş ekonomilerin 2009''da daralacağını, gelişmekte olanların ise % 5''lere gerileceğini ileri sürüyor.

Cari fazla veren Körfez bölgesi, Çin ve Rusya gibi ülkelerin devlet fonlarının büyük ölçüde yerel ekonomiyi canlandırmak üzere kullanılacağı ve bu sebeple dünyanın geri kalanına pek bir fayda sağlamayacağı anlaşılıyor. Bu durumda özellikle büyümek için dış kaynağa mahkûm ülkelerin alternatif bir dış kaynağa gitme şansları da pek kalmıyor. Keza dış yardımlara bağımlı az gelişmiş ülkeler ise, Batının kendi dertleriyle boğuşuyor olması sebebiyle bu dönemde büyük ölçüde ihmal edilecekler.

Her halükârda, önümüzdeki yıl gelişmekte olan ülkeler için de pek parlak gözükmüyor.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...