Kafalar karışık
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 13/03/2008, Perşembe • Yeni Şafak Haber Merkezi
Ortada ciddi bir küresel kriz var. Mali piyasaların ardından ülkelerin reel kesimleri de yavaşlama yönünde sinyaller veriyor. Başlangıçta dünya ekonomisini ayakta tutabileceği zannedilen başta Çin olmak üzere gelişmekte olan ekonomilerin de bu süreçten bağımsız kalamayacağı yönünde endişeler pekişmeye başlamış durumda.
Borsalar ekonomiden gelen karmaşık göstergeleri nasıl yorumlayacağını bilemediğinden bir ileri, iki geri salınımlarla düşüşlerine devam ediyor. Yatırım ufku hayli kısalmış, risk iştahı kapanmış durumda. Aradan geçen zamana rağmen, hangi ülkenin, hangi şirketin, hangi yatırımcının ne ölçüde ayakta kalabileceğine, daha ne kadar zarar açıklayacağına yönelik hiçbir öngörü yok. Belirsizlik ile umut arasındaki arafta, insanlar ne yeni yatırımlara girişebiliyor, ne de mevcut pozisyonlarından çıkabiliyor. Bu arada fiyat hareketleri herkesi bir o yana, bir bu yana savuruyor.
İşin ilginç tarafı, sürecin mahiyetini, boyutunu ve nelerin yapılması gerektiğini ekonomileri yönetenler de pek kestiremiyor. Şüphesiz ki, her ekonomi, her sektör, her şirket mevcut karmaşaya farklı dinamikler ve pozisyonlarda yakalandıkları için herkesin tepkileri farklı olması anlaşılır bir durumdur. Ancak yine de pek çok açıdan geçmişte yaşanan krizlerden çok daha homojen küresel bir etki söz konusu. Bu anlamda, ekonomi politikalarını yapanların hiç değilse bazı açılardan benzer tepkiler vermesini bekleyebilirdik. Ancak kamu kesiminden gelen tepkiler, kimi zaman birbirine taban tabana zıt olacak kadar çeşitli ve farklı.
Okyanusun öbür tarafında ABD, ciddi bir daralma endişesiyle faizleri olağanüstü bir hızla indirirken, Kıta Avrupa''sı faiz oranlarını indirmeme kararlılığını sürdürüyor. Tabiatıyla avronun dolar karşısındaki değeri her gün yeni bir zirveyi yakalıyor. Paritenin bugünkü değeri, iki sene öncesinin % 25 üzerinde. Bir beş yıl öncesine nispetle artış % 50''ye ulaşmış durumda. Avrupa merkezli fonların ve bankaların ABD''de uğradıkları zararı, avro ölçütüne vurarak hesaplayın bir de.
Tabiatıyla Avrupa Merkez Bankası''nın tutumu, yavaşlamakla düşük ölçekli büyümeye devam etmek arasında karar vermeye çalışan Avrupa ekonomisine büyüme anlamında elini zayıflatıyor. Avrupa''nın ihracatının tökezleme ihtimali oldukça artmış durumda. Bu durum, ülkemiz için bir avantaj oluştursa da, ortada ciddi bir ikilem olduğu ve okyanusun iki tarafından bu ikilemin farklı algılandığı neticesi, küresel krize küresel tepki beklentilerini oldukça zayıflatıyor.
Piyasalarda zaman zaman oluşan balon ve köpüklerin aşırı fiyat artışı olduğu dönemlerde olduğu yani esas itibariyle bir boğa dinamiği olduğu yönünde yanlış bir izlenim vardır. Oysa aşırı şişmeler (daha doğrusu inmeler), fiyatların hızla değer kaybettiği dönemlerde olur. Bugün sanki bu tersine tepkinin bir başlangıcını yaşıyor gibiyiz. Sürecin farkında olmayışımız, oluşan aşırı kayıpları daha bir sinsi yapıyor. Kendini nakde çevirebilmiş olanlar, güya enflasyondan korunmak amacıyla emtia piyasalarına park ediyorlar. Ama artan emtia fiyatlarının bu kez kendisi küresel enflasyonun başlıca sorumlusu oluyor. Normalde emtia talebini düşürmesi gereken yavaşlayan bir dünya ekonomisinde artan fiyatlar, dünyayı ciddi bir stagflâsyonun içine çekiyor.
Kafalar karışık, öncelikler farklı, uygulanan politikalar çeşitli. Yatırımcıların riskten kaçtığı bir ortamda, politika uygulayıcıları kendilerini tek bir amaca adamakla riskleri arttırıyor. Sürecin sonunda birileri ihya olacak, ama birileri de dünya liginde küme düşecek. Bakalım bu kumarı kim kazanacak?
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.