Kamu krize el koyuyor
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 23/09/2008, Salı • Yeni Şafak Haber Merkezi
Geçen hafta, küresel mali sistem resmen gitti, geldi. Haftalık bazda baktığımızda hem gelişmiş, hem de yükselen piyasalarda endekslerin haftalık bazda sıradan değişmeler gösterdi (Dow Jones: % - 0,3; S&P 500: % 0,3; Nikkei: % -2,4; FTSE: % -1,95; MSCI Emerging Markets: % 0,68). Benzer bir durum muhtelif para birimleri arasındaki kurlar için de söz konusu. Burada da bir hafta önceki değerinden % 2''nin üzerinde bir farklılık gösteren para birimi neredeyse hiç yok gibi.
Oysa 14 Eylül ile başlayan ve 19 Eylül akşamı borsaların kapanışına kadar geçen sürede yaşananlar, bu haftayı finans tarihinin en önemli haftalarından biri yapıyor. Bütün borsalarda hafta içi yaşanan en düşük ile en yüksek arasındaki farkın bir önceki hafta kapanışına oranı % 5''lerin üzerindeydi ve ABD dâhil birçoğunda da % 10''lara ulaşıyordu. Bu oran, hafta başında daha ciddi bir düşüş, ardından haftanın son günü patlama yapan yükselen piyasalarda çok daha yüksek oluştu. Sözgelimi, İMKB-100 için % 16, Bovespa için % 15, ilginç bir şekilde hem Çin, hem de diğer Asya borsalarından daha bariz bir oynaklık gösteren Hang Seng (Hong Kong) endeksinde % 16, hafta içinde iki kez tatil edilmek zorunda kalan Rusya Borsası''nın RTS endeksi için % 21''e ulaşıyordu.
Bu salınımın aşağı yönlü kısmının gerekçesini hepimiz biliyoruz. Giderek kaybolan güven ortamı, ABD''nin en büyük dördüncü yatırım bankası Lehman Brothers''ın batışı ile tamamen yok oldu. Zira bundan sonra sırada herkes olabilirdi ve ABD hükümeti öyle her gelene destek atmayacağı izlenimi veriyordu.
Aslında kamu burada liberal ekonomi anlayışının gereğini yapıyordu. Yükselişlerde kamunun denetim mekanizmasını azaltmasını, vergilerin düşürülmesi ve ekonomiyi serbest piyasaların yönetmesi gerektiğini savunanlar, kriz patlayıp işler sarpa sarınca devletin zarara ortak olup süreci durdurmasını ister oldular. Tabii devletin zarara ortak olması, eninde sonunda vergi mükellefinin zarara ortak olması anlamını taşıyor.
Her halükarda, ABD yönetiminin piyasalardaki gidişata tahammül edemediği anlaşılıyor. Daha iflas başvurusunun yapıldığı gün, FED sermaye piyasası şirketlerine verdiği borçlar için aldığı teminatlar arasında hisse senetlerinin de olabileceğini ilan ederek aslında FED''in likidite penceresini çok daha genişletmiş oldu. Ardından küresel çöküşün ikinci günü, sıkıntıda olan AIG''nin % 79,9''luk gelecekteki ortaklık payı karşılığında dev sigorta şirketine 85 milyar Dolarlık kredi açtığını açıkladı. Bu da yetmedi, ABD hükümetinin mali sistemi yeniden ayağa kaldıracak düzenli bir destek mekanizmasını devreye sokacağı ilan edildi ve aynı zamanda ABD Merkez Bankası''nın diğer gelişmiş ülke merkez bankalarıyla Dolar swap limitlerini arttırdığı ifade edildi. Muhtemelen küresel bazda koordineli bir düzenleme atağıyla birçok gelişmiş olan borsada açığa satışlara yönelik yeni kısıtlamalar da gündeme geldi.
ABD ekonomi yönetiminin bir müddettir üzerinde çalıştığı anlaşılan geniş çaplı kurtarma operasyonunun mahiyeti henüz net değil. Plan özetle, yeni bir varlık yönetim şirketinin kurulması ve mali kesim şirketlerinden devralınacak zehirli aktiflerin bu şirkete devrini teklif ediyor. Bu yeni yapı, aslında 80''lerin sonunda ABD''de patlak veren mevduat ve kredi kurumları krizi sırasında kurulan ve söz konusu S&L (savings and loan) kurumlarının problemli aktiflerini devralan ve işi bittikten sonra da Federal Mevduat Sigorta Kurumu''na (FDIC) devredilen Resolution Trust Corporation''ın yeniden ihdasına benziyor. Banka ve sermaye piyasası şirketlerinin bilançolarında yapılacak bir temizliğin hem sisteme güveni arttıracağı, hem de aktif satış baskını hafifleteceği için piyasaları rahatlatacağı ifade ediliyor.
Tüm bunlar, piyasacı anlayışın (şimdilik) rafa kaldırıldığı anlamını taşıyor. Esasında bu boyutta krizlerden daha az zararla çıkma ihtimali de pek gözükmüyor. Bu yüzden bugün gelinen noktada diğer ekonomilerin yöneticileri de proaktif bir tavır takınmak zorunda. Bunu özellikle Türkiye için söylüyor olduğumun altını çiziyorum.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.