Başta ABD olmak üzere gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomilerin kamu yönetimleri, içinde bulunduğumuz krizden çıkış için hem yerel, hem de küresel desteklere ağırlık veriyorlar. Bankacılık kesimi ve mali piyasalara yönelik kamunun müdahalesi, saf liberal serbest piyasa modelini benimsemiş olanları oldukça endişelendiriyor olsa da, mevcut durumdan çıkış için başka bir yöntem de gözükmüyor.
Burada akla gelen soru, kamunun bu destek konusunda ne kadar ileri gideceği ve sonuçta ortaya çıkacak durumun ekonomi ile siyaset ilişkisini ne ölçüde şekillendireceği. Bu soruların cevaplarını bugünden vermek zor gözüküyor. Ama özellikle geçen hafta bu sorulara ipucu oluşturacak gelişmelerin yaşandığını hatırlatmak gerekiyor.
Örneğin ABD, daha önceden açıklanan destek paketleri ile ilgili ciddi bir revizyona gitti. 16 Eylül''de sigorta devi AIG''yi kurtarmaya yönelik bir paket geliştiren ABD Hazinesi, bu pakette belli bazı değişikliklere gideceğini ve bu sayede şirketin borç çevrimini daha da rahatlatmayı umduğunu açıkladı. Daha önce dev sigorta şirketine, şirket hisseleri, iştirak hisseleri ve veto hakkı karşılığında önemli bir nakit kredi limiti açan Hazine, yeniliklerle hem kredi kullanım faizlerini, hem de limit boşluğu için aldığı komisyonu ciddi anlamda düşürdü. New York FED de şirketin ipoteğe dayalı tahvilleri ile teminatlandırılmış borç yükümlülüklerini (CDO) alacağını açıkladı.
Bu girişimin hemen ardından Hazine Bakanı Paulson 13 Kasım günü, daha önce kongreden zorlukla geçirilen planda ciddi değişiklikler yapılacağını kamuoyu ile paylaştı. Buna göre ABD hükümeti, daha önceden öngörüldüğü gibi bankalardan problemli aktifleri almaktan vazgeçiyor; bunun yerine bankalardan doğrudan hisse satın alacak ve sıkıntıda olan (başta tüketici olmak üzere) kredi alacaklarının yeniden yapılandırılması için önemli bir kaynak ayıracak. Esasında planın bu şekilde yeniden yapılandırılması, söz konusu bankaların kurtarılması açısından daha etkin bir yöntem. Zira planın ilk şekli, zaten bankalara önemli zararlar yazdırmış olan problemli varlıkların hükümet tarafından alınması ile söz konusu zararın realize edilmesi anlamına geliyordu. Planın yeni hali, bir taraftan bankalara yeni sermaye girişi sağlarken, diğer yandan da kredi pazarındaki sıkıntıları aşmaya yönelik adımlar içeriyor.
Her halükârda, ABD''nin bu planla yetinemeyeceği anlaşılıyor. Nitekim özellikle ABD''nin dev otomotiv şirketlerinin nakit akımlarında yaşadığı sıkıntılar, Kongre''nin sanayi şirketlerine de bir destek paketi hazırlamak için kolları sıvamasına sebep oldu. Söz konusu teklife Cumhuriyetçiler sıcak bakmasa da, Demokratların Kongre''nin her iki kanadında da söz sahibi olmaları, olası bir planın devreye girme ihtimalinin güçlü olduğu anlamına geliyor.
Geçen hafta içinde Avrupa ve Asya''dan gelen veriler, bu bölgelerin de sıkıntıları henüz atlatamadıklarını ortaya koyuyor. Almanya''da üst üste iki çeyrektir büyümenin eksi çıkması, Avrupa Birliği''ndeki resesyon endişelerini yeniden belirginleştirdi. Tabiatıyla bundan sonraki süreç, büyük ölçüde reel kesimin endişelerini ön plana çıkaracak.
Ama bu konuda en cevval adımları, geçmişinde komünizm ve devlet müdahalesi olan (şimdilerde ne olduğu belli olmayan) Çin attı. Küresel likiditenin tüm ekonomileri hızla büyüttüğü yıllarda dahi, ekonomisini çeşitli yollardan sübvanse etmiş olan Çin hükümeti, yaşanan küresel durgunluk ortamının kendi ekonomisi üzerindeki etkilerini yumuşatmak amacıyla ciddi bir destek sağlayacağını açıkladı. Dünyanın en büyük döviz rezervine sahip ülkesi olan Çin, bu programla 590 milyar Dolarlık bir kaynağı, konut ve altyapı yatırımları, kamu ve belediye harcamaları, özel kesimin yatırım harcamalarına yönelik vergi indirimi, tarım sübvansiyonları, alt gelir düzeyine yönelik sosyal transferler ve ucuz kredi imkânları gibi adımları finanse etmek için kullanacak. Bu programın, Çin Merkez Bankası''nın politika faizlerini son iki ayda 300 baz puan aşağı çekmesiyle oldukça genişleyici bir niteliğe bürüneceği anlaşılıyor.
Özetle, kamu desteğinin artık sadece mali kesime yönelik olmadığı, ama giderek reel kesimi de kapsamaya çalıştığı bir ortama giriyoruz. Bu gidişatın sonuçlarını bir başka yazıya bırakalım ve soralım: Acaba bu süreç sonunda dünyanın en liberal ekonomisi Türkiye mi olacak?
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.