Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Krizlerin en zor yanı, krizden çıkış için gereken olumlu havanın kolay oluşmamasıdır. Ne yazık ki, olumlu havanın oluşamadığı her durum, tahammül sınırlarını zorlayacak ve krizi biraz daha derinleştirecektir.

Krizlerde bireysel rasyonellik mümkün olduğunca likidite esnekliğini ön plana çıkarırken, herkesin bu bireysel rasyonelik ölçüsünde hareket etmesi, bilakis krizi derinleştiren bir unsur olabiliyor. Oysa krizden çıkışın en kolay yolu, toplum olarak ve dünya olarak fütursuzca harcamaktan geçiyor.

Tabiatıyla kriz ne kadar yerel ve sektörel ise, çıkışı temin eden alternatifler de o kadar çeşitli olabiliyor. Kimi zaman kamunun adım bile atmasına gerek kalmadan farklı amaçları haiz farklı iktisadi amiller krizden çıkışı tesis edecek şekilde hareket edebiliyor. Sözgelimi, Türkiye''nin 2000-2001 döneminde yaşadığı krizden çıkışın yolunu, uluslararası likidite imkânları döşemişti.

Ancak yaşadığımız kriz, bugüne dek krizi yavaşlatabileceğini ve hatta durdurabileceğini düşündüğümüz tüm dirençleri kırmış, alternatifleri bozmuş gözüküyor. Artık dünyanın hiçbir yerinde hiç kimse herkesten farklı davranmayı göze alamıyor: Likit kalmak bugünün en mantıklı, en güvenceli ve piyasa koşullarında alternatifi olmayan tek yol olarak yapabilen herkesin tercih ettiği yegane yol.

Böyle bir ortamda durumu düzeltmek için yabancıları, IMF''yi ya da iç piyasalarda alım için bekleyen fırsatçıları beklemek durumu kurtarmak için yetmiyor. Hatta ve hatta kamunun resmen piyasa mekanizmasına dahil olması bile ancak süreci yavaşlatır nitelikte gözüküyor. Bugünün küresel krizi, süreci tersine çevirecek uluslararası ve uluslar üstü bir iradenin sürece dâhil olmasını gerektiriyor. Ne yazık ki, dünya kamuoyu da böyle bir inancı benimsediği için, uluslararası ve koordineli bir müdahale dışındaki hiçbir adım beklenen kurtarıcı olamıyor.

Ciddi bir krizden geçiyoruz. Dahası bu krizin menfi etkilerini, kriz ileride bir tarihte göstergeler nezdinde geride kalmış gözükse bile, uzunca bir zaman hissedeceğiz. Yaraları sarmak belki yıllar alacak.

Bu kriz, piyasalara ve kamu yöneticilerine yeni ne öğretecek?

Herşeyden önce şunu öğretmiş olması gerek: Küresel ve entegre bir ekonomide bölgesel farkların, bir ülke içindeki iki farklı şehirden pek bir farkının kalmadığı bir ortamda, krizler de bundan böyle tahminlerimizden çok daha derin ve yaygın geçeceğe benziyor.

Tabii olarak bundan sonra da krizler olacaktır. Önemli olan bu krizlerin etkilerini asgariye indirebilmek olmalıdır. Bunun için tek başına daha iyi denetim yetmeyecektir.

Oyunun kurallarını yeniden yazmak, ideolojileri bir kenara koymak ve küresel düşünmek gerekiyor.

Herşeyden önce, uluslararası karar alım mekanizmasını, G8''in ve veto yetkisini haiz birkaç ülkenin uhdesinden çıkarıp yerel bazda idealize ettiğimiz demokrasi mekanizmasını küresel bazda oturtabilmemiz gerekiyor. Böyle bir küresel demokrasi kültürü olmadan bugünün yetersiz IMF ve Dünya Bankası yerine ikame edeceğimiz yeni yapıların etkisinin güçlü olmasını beklemek hayal olacaktır.

Ardından devletin ekonomideki yerini daha pragmatik bir şekilde ele almak gerekecek. Hatta öyle ki, uluslararası düzen bir gün her dünya vatandaşının tüm hak ve özgürlüklerini teminat altına alsa, uluslararası hukuk yerel hukuktan daha fazla kabul görse, küresel askeri güç dünya barışını tesis etse bile, yerel hükümetlerin ekonomiye yönelik etkinlikleri devam etmelidir. Tabii bu etkinlik, yatırım çekmek amaçlı devletlerin birbirleriyle yarıştıkları bir platformda yapılmalıdır. Devletler ekonomi büyürken piyasaları dizginleyecek, daralırken de resmen reel ve mali kesime sermaye sokacak. Gerektiğinde millileştirecek, gerektiğinde özelleştirecek. Bu politika bir taraftan krizlerin etkisini draltırken, diğer taraftan da krizin vergi mükellefi üzerindeki etkisini azaltacak, zira söz konusu millileştirme – özelleştirme çevrimi kamu bütçesine belli bir katkı yapacak.

Bildiklerimizi, tabularımızı ve idelojilerimizi bir kenara koyup herşeyi baştan düşünmenin vakti çoktan geldi.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...