İstanbul bu hafta başında 50 değişik ülkeden aralarında bakanların da bulunduğu çok sayıda misafiri ağırladı. Bu 50 ülkenin bir kısmının varlığını belki de hiç duymadınız; bir kısmını haritada göstermekte zorlanır, kulağınıza aşina gelen diğerlerinin ise Türkiye''de ne aradığını sorabilirsiniz.
Bu 50 ülke, dünyanın “en az gelişmiş ekonomilerini” temsil ediyor. İstanbul''dalar çünkü, Birleşmiş Milletler''in dünyanın en az gelişmiş ülkelerine (EAGÜ – LDC, yani Least Developed Countries) yönelik kalkınma stratejilerini değerlendirdiği yıllık konferans, bu yıl Dışişleri Bakanı Abdullah Gül''ün davetiyle Türkiye''de yapılıyor.
Medyamızın pek ilgi göstermediği konferansa Türkiye''nin evsahipliği etmesi, aslında sembolik anlamda muazzam açılımları ifade ediyor. Tek bir konferans ile iş bitecek değil tabii ki, ama bu tek bir konferans, küreselleşen dünya ekonomisi ve siyasetinde Türkiye''nin yerini konumlandırma açısından ciddi bir teşebbüsün olduğunun işaretlerini taşıyor.
Türk dış politikasının özetini iki slogan ile özetlemek mümkün: “Yurtta sulh, cihanda sulh” ve “Batılılaşma.”
Her iki sloganı da övebilir ya da eleştirebilirsiniz. Şahsen ben ilk cümle ile vurgulanan politika yaklaşımının geçmişte Türkiye''yi ciddi badirelerden koruduğuna, gelecekte de ülkemizi dünya siyasetinde etik anlamda önemli yerlere taşıma potansiyeli olduğuna inanıyorum. Batılılaşma ülküsünün ise, yüzyılın başında şekillenmeye başlayan yeni dünya düzeni içinde “takip eden” ülkelerin kendi iç çözüm alternatiflerini kapatmak amacıyla ortaya atılan bir akım olduğunu düşünüyorum.
Ancak mesele bu sloganlarla özetlenen politika tercihlerinin yanlış veya doğruluğundan ziyade bu politika tercihlerinin uygulanış şeklinden kaynaklanıyor. Nihayet önümüzde “Batılılaşma” politikalarını uygulayarak dünyanın önde gelen ekonomileri arasına girmiş ülkeler var. Öte yanda barışçıl tercihlerini ön plana çıkararak dünya siyasetinde kendine yer edinmiş ülkelerle de karşılaşmak mümkün.
Biz bu iki politika tercihinin en kötü uygulayıcısıyız. “Yurtta sulh, cihanda sulh” ülküsünü Türk dış politika uygulayıcıları pasifizm, yani kaba tabirle vurdumduymazlık olarak telakki etmişlerdir. Bugün uluslararası düzeyde en haklı olduğumuz sorunlarda dahi suçlu pozisyonda algılanıyor olmamızın temel sebebi, bu vurdumduymazlıktır. Öte yandan, Batılılaşma telakkisini bir kalkınma projesi olarak değil, geçmişle ve dünyanın batımızdaki üç-dört ülke dışındaki dünyanın ekser kesimiyle bağımızı ve ilişkilerimizi koparmak için kullanmışız.
Turgut Özal ile Türkiye''de bu anlamda ciddi bir dönüşüm çabası var. Bağımsız Devletler Topluluğu''nun Türk unsuru taşıyan ülkeleri, bu açılımda bize belki ilk kertede sahte idealler sunmuş olsalar da, aslında dış politikamızın içine düştüğü kısır döngüden çıkışın ilk işaretlerini vermesi açısından önemli bir açılımdı.
Bu süreç, son yıllarda oldukça hızlı bir şekilde ilerledi. Şüphesiz ki, onlarca yıl boyunca edilgenlik üzerine kurulu bir düzenden daha proaktif bir yaklaşıma geçiş, bu proaktif tarzın felsefi zemini oluşmadığı için, türlü yanlışları da beraberinde getirmiştir. Daha da önemlisi, bu tarz politikalar uzun vadede “doğru” bile olsalar, dış politika konusunda düşünme becerisini yitirmiş toplumumuzda ters tepkilere sebebiyet verebilmiştir.
Ben bu sürecin, tüm hatalara rağmen, sağlıklı olduğunu düşünenlerdenim. Bu sebeple, Türkiye''nin 50 en fakir ülkenin hamiliğine soyunma isteğini hayalperestlik değil, muazzam bir açılım denemesi olarak görüyorum. Bu yaklaşım, “Yurtta sulh, cihanda sulh” ülküsünün bir sonucu değilse nedir?
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.