Geçen hafta Şanghay borsasında yaşanan % 8,8''lik çöküşün ardından tüm dünya piyasalarında başlayan panik havasını, ABD''den izleme imkânı buldum. Bugüne dek bu tür dalgalanmaların en ziyade biz Türkleri hedef aldığına dair adı konmamış korkumuzun aslında ne kadar yersiz olduğunu da bu sayede gördüm.
Gerek Avrupa, gerekse ABD piyasalarında borsalar son dört-beş yılın en büyük çaplı günlük düşüşünü yaşadılar. Olay neydi? Ne olmuştu? Herkes her şeyi yanlış mı okumuştu? Her zaman olduğu gibi kazayı öngöremeyenler, kaza sonrası yığınlarca yorum yaptılar.
Kimilerine göre Çinli yetkililerin borsa spekülasyonuna yönelik kısıtlayıcı önlemler alacağı rivayeti tetiklemişti bu dalgayı. Kimileri ise Çin borsasına yapılan büyük çaplı yeni halka arz beklentilerinin asıl suçlu olduğunu söyledi. Çin ve Hindistan gibi ekonomilerin son yıllarda aşırı şiştiği yönündeki yorumların dalgayı büyüten bir ortam oluşturduğunu iddia etti bazıları. Bazıları okyanusun öbür tarafına, ABD''ye baktı gerekçe için ve ABD ekonomisindeki yavaşlama işaretlerinin etkili olduğunu öne sürdü. Çin''deki düşüşü endişeyle izleyen yatırımcıların yüreklerini eskiten ferahlatan FED''in eski patronu Alan Greenspan''ın bu sefer resesyon olabilir yönündeki açıklamaları da mazeretler arasına sokuldu.
Gerekçe bunların hiçbiridir belki. Belki de tüm bunların bileşimi bu dalgayı bu noktalara getirmiştir. Ancak hızla büyüyen küresel ekonomide herhangi ciddi bir bozulma gözlemlenmezken yaşanan bu dalganın kısa vadeli olacağı anlaşılıyor. Ancak bu dalganın kimi yan tesirlerinin olmayacağı anlamına da gelmiyor.
Bu tesirlerden biri risk iştahının azalması yönünde olacağa benziyor. Dünyanın hemen her köşesinden gelen istikrar ve büyüme sinyalleri yatırımcıların risk ölçeklerini değiştirmiş, risk ile maliyet arasındaki ilişki anlamlı olmaktan çıkmaya başlamıştı. En risksiz araçlarla ciddi riskler taşıyanlar arasındaki makas oldukça daralmıştı. Son dalgalanma ile birlikte risk iştahının kapandığı söyleniyor. Bu durum gelişmekte olan ülkelerdeki özellikle kısa vadeli yatırımların ateşini kesebilir.
Son dalgadan etkilenenlerin bir bölümü özellikle düşük getirili döviz cinsi üzerinden açık pozisyona girenler. Küresel sermayenin ciddi sayılabilecek bir kısmı, sıfıra yakın faizlerle Japon Yeni üzerinden borçlanıp Dolar, Euro ve YTL gibi para cinsleri üzerinden daha yüksek getirili yatırımlara giriyordu. Son günlerde bu tarz yatırımcılardan bir kısmı pozisyon kapatma hareketli Yen alışına geçti. Yendeki aşırı hareketlilik bu sebeple tedirgin ediyordu piyasaları. Ancak Japonya''daki faizlerle dünya faiz oranları arasındaki farkın hâlâ büyük olduğu bir ortamda, bu anlamda ciddi bir ters akım olacağını beklememek gerek.
Geçen hafta içinde birbirleriyle ilişkili ilişkisiz pek çok yatırım aracı değer kaybetti. Her dalgalanmayla birlikte portföyü yatırım aracı ve bölgeler açısından çeşitlendirmenin artık eskisi kadar riski azaltmadığını görüyoruz. Gerekçeler ne kadar anlamsız ve yerel olsa da, artık her küçük olayın büyük çaplı küresel bir dalgayı tetikleme olasılığının olduğunu kabul etmek gerek.
Böyle bir ortamda tek başına güçlü bir ekonomiye, güçlü bir ekonomi yönetimine sahip olmak yeterli olmuyor. Küresel ekonominin tüm yöneticilerini temsil edecek bir üst denetim ve hatta düzenleme altyapısına ihtiyaç duyduğumuz açık. Mevcut uluslararası kurumların yapıları ve işlevleri, bu küresel dalgakıran görevini üstlenmeleri için oldukça yetersiz.
Sermayenin küreselleştiği bir dönemde, denetim ve düzenlemenin de küreselleşmesi gerekiyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.