Küreselleşme günümüzün en önemli iktisadi dinamiği. Bu dinamiği göz önüne almadan bugünün ekonomik gerçeğini açıklamakta hep zorluk çekiyoruz.
Klasik ders kitaplarında ele alınan modellerin çoğu, geçmişte yerel ekonomilerin kendilerine özgü nitelikleri sebebiyle işlemezdi. O tarihlerde geliştirilen modeller, bu yerellikleri pek dikkate almasa da, hiç değilse küresel ekonominin bölünmüşlüğünü veri kabul ederdi. Genel modellerin açıklamada yetersiz kaldığı o günlerin iktisadi gelişmelerine, bu tür “kapalı” modeller kısmi bir açıklama oluşturabiliyordu.
Bugün ise küreselleşme ve küreselleşme öncesi yaşanan liberaleşme hareketleri sayesinde tüm ekonomilerin benzer ve ortak özelliklere büründüğünü iddia edebiliriz. Zaten neo-klasik ekonomi anlayışının uygulama sahasında yeniden yükselişi de bu döneme rastlar. Tabir caizse, ders kitaplarına hapsolmuş olan modeller, küreselleşme sayesinde yeniden hayat buldular.
Mal ve sermaye hareketlerinin serbest olduğu, kamu kesimi yerine piyasaların öncelendiği, fiyatların (ve faiz hadlerinin ve kurların) üzerindeki düzenleyici baskının kalktığı, açık ekonomi kurallarının işleyerek yerel tekelleri anlamsız kıldığı bir ortam sağlandı. Tam da klasik modellere uygun bu yapıyı değerlendirirken ekonomistler neden hâlâ büyük bir açmazın içindeler öyleyse? Niçin gelişmeleri ön görmekte bu kadar hata, bu kadar belirsizlik yaşanıyor bugünlerde? Nasıl oluyor da, bugün içinde bulunduğumuz durumu kimileri aşırı iyimser bulurken, kimileri de gelecekten çok daha fazla şeyler bekliyor?
İşin aslı şu ki, liberalleşme ve küreselleşme aslında tahminlerimizden farklı bir süreç takip etti. Bugün gerçekten de, eskisine nispetle çok daha fazla iç içe girmiş, yek diğerine dünden çok daha açık ve birçok açıdan geçmişten çok daha fazla birbirine benzeyen ekonomilerle karşı karşıyayız. Ancak mesele farklılıklardan kaynaklanmıyor. Bugünün bu birbirine benzeyen gelişmiş ve gelişmekte olan ekonomileri, kitaplarda öngörülen modellere benzemiyor. Farklılaşma ve parçalanmışlık, coğrafi bir nitelikten ziyade piyasaların kendi içlerindeki çeşitlenmeden kaynaklanıyor. Küreselleşme coğrafi sınırları büyük ölçüde ortadan kaldırdı belki, ama tek tip bir piyasa yapısı da vermedi bizlere. Piyasa dediğimiz olgu, her sektör içinde farklı bir yapıda gelişti; hatta tek bir sektör içinde bile çeşitlendi piyasalar.
Bir tekstil sektörünün bugün tüm dünyada içine düştüğü durum, bu tezi büyük ölçüde açıklamaktadır. Batılı büyük markaların ve dağıtım zincirlerinin şekillendirdiği küresel tekstil sektörü, bir taraftan bu büyüklerin imalatlarını başta Çin olmak üzere başka ekonomilere kaydırması, diğer taraftan yine başta Çin olmak üzere yeni rakiplerin çıkması, kendi markasını tesis etmeye çalışan Türkiye tekstil sektörünün 1980 sonrası iki temel dinamiği olmuştur. Bu yeni şartlar altında ne liberalci, ne de liberalleşme öncesi korumacı politikalar anlamlı bir çıkış yolu sunmaktadır.
Küreselleşmeden en az etkilenmesi gereken, ancak aslında küresel dinamikler sebebiyle ne çok kabuk değiştiren bir başka sektör de inşaat. İnşaat aslında ekonomistlerin ticari olmayan, yani yapısı itibariyle dış ticarete konu olmayan bir sektör. Ülkede dairelere aşırı talep varsa, bu talep yurtdışından ithal dairelerle kapanamıyor. Ancak bu tabii korunma, sektörü ne dış rekabetten koruyor, ne de küreselleşme sebebiyle sektördeki kırılma ve değişimleri engelleyebiliyor. Sektöre yabancılar sermaye ve alıcı olarak girebiliyor. İnşaata yönelik finansal mekanizmalar küresel pazarlarda alınıp satılabiliyor. Tüm bu gelişmeler, sadece inşaat sektörünü değiştirmekle kalmıyor, aynı zamanda sektör içinde farklı segmentler oluşturuyor.
Küreselleşmenin etkileri, sandığımızdan daha derinlere nüfuz ediyor. Ekonomi politikalarımızı bu derinliği göz önüne alarak yeniden düşünmemiz gerek.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.