Küresel iklim bozulurken
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 12/06/2008, Perşembe • Yeni Şafak Haber Merkezi
Dubai''de yağmur yağar, Türkiye''nin dudakları kurur, kutuplarda buzullar çözülür, hortumlar dünyayı doğusundan batısına kuşatır. Küresel iklim şartlarının bozulduğunu artık herkes tecrübe ile biliyor. Kyoto, karbon pazarı, emisyon kısıtlamaları derken alışmakta zorlanacağımız yeni iklim şartları, böyle giderse dünyanın demografik ve iktisadi yapısını da derinden etkileyeceğe benziyor.
Benzer bir iklim dönüşümünü küresel ekonomide de yaşıyoruz. Hâlihazırda içinden geçtiğimiz küresel kriz şartları kendini özellikle mali kesimde hissettiriyor olsa da, yaşananlar dünyanın farklı coğrafyalarında farklı kesimlerin oldukça farklı şekillerde etkileneceğini gösteriyor. Bu etkinin çoğu zeminde oldukça derin ve uzun vadeli sonuçları olacağa benziyor. Küresel likiditenin son 6 – 7 yıldır kışkırtarak büyüttüğü dünya ekonomisi, bundan böyle kriz öncesine nispetle oldukça farklı bir çerçevede gelişeceği anlaşılmaktadır.
Kriz, başta gıda ve enerji fiyatlarındaki artış, daralan kredi imkânları ve türev piyasalardaki kırılganlık olmak üzere yeni problem alanları doğurmuş, son yılların güçlü yükselen trendlerini büyük ölçüde kırmış gözüküyor. Tabiatıyla bundan sonra aşağı ve yatay yönlü trendin kırılması da yeni dinamiklerin çıkmasına bağlı olacağa benziyor.
Yeni problem alanlarından gıda ve enerji fiyatlarındaki artışlarını geçici bir durum olarak görmemek gerektiğini düşünüyoruz. Kriz sırasında bozulan piyasalardan kaçan likiditenin enflasyondan korunmak maksadıyla girdiği bu yatırım alanlarında spekülatif fiyat artışlarını da beraberinde getirdiği doğrudur. Zira özellikle petrolde, son günlerde gerek OPEC ülkelerinin üretim konusunda sorun çıkarmıyor ve başta Asya ekonomilerinde olmak üzere, dâhili tüketimde petrol fiyatlarını düşük tutmak için hükümetlerin yaptığı sübvansiyonlar azaltılıyor olmasına rağmen, yani arzın artıyor, talebin de azalıyor olmasına rağmen fiyatların pek de düşüş eğilimi sergilememeleri bu spekülasyonun en bariz göstergesi. Ancak yine de gıda ve enerji de fiyatların orta vadede eski seviyelerine gelmeyeceğini gösteren oldukça fazla işaret var. Tek başına bu bile küresel büyümenin bundan böyle son birkaç yılı arayacağı anlamını taşıyor.
Ekonomi yönetimlerinin enflasyon ile durgunluk arasına sıkışmış olmaları da sürecin aşılması önündeki en ciddi engellerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Piyasa denetleyici düzenleme mekanizmalarının daha da sıkılaşacağı ve kredi ve türev piyasalarını son yıllarda hızla geliştiren şartların eski haline dönmeyeceği bekleniyor. Konacak yeni kuralların ve uygulamaların, hiç değilse başlarda, küresel ekonomiyi hızla büyütecek dinamikleri kullanıma sunmayacağı anlaşılıyor.
Bu şartlar altında Türkiye gibi, iktisadi yapısı hâlâ önemli ölçüde bozuk olan ve bu bozukluğu düzeltmek için gerekli iradenin olmadığı, olsa bile bu iradenin siyasi gerginliklerle yıpratıldığı bir ekonomi, daha uzun bir müddet bu sürecin kahrını çekeceğe benziyor. Son günlerde ifade edilen bozulmanın, Türkiye''de aslında 2006''dan beri kendini göstermeye başladığını ve bugün gelinen noktada henüz tüm menfi sonuçların hepsini görmediğimizi düşünüyorum.
Doğrudur, 2000 yılına nispetle daha dayanıklı bir bünyemiz var. Doğrudur, yabancılar henüz ülkemizden topluca göç etmiş değildir. Doğrudur, kimi veriler ekonomide hiç değilse beklenildiği kadar bir yavaşlamanın olmadığını gösteriyor. Doğrudur, avro – dolar paritesi ihracatımızı arttırarak sürdürme imkânı sağlıyor.
Ama bu dinamiklerin şimdilik sağladığı iyimserliğimizi hızla tükettiğimiz bir noktaya doğru ilerliyoruz. Bu ülkenin geleceğini düşünen herkesin bu anlamda ciddi bir sorumluluk yüklenme zamanı geldi de geçiyor.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.