Mali Sistemde Revizyon
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 14/10/2008, Salı • Yeni Şafak Haber Merkezi
Küresel mali krizin, son zamanlarda dünyanın çeşitli ülkelerinin ardı ardına aldıkları radikal tedbirlere rağmen, derinleşerek ve genişleyerek büyüyeceğine olan endişelerin, krize karşı alınan tedbirlerden daha koordineli ve eşzamanlı olarak arttığı bir haftayı geride bıraktık.
Dünya borsalarının aşağı yönlü tarihi rekorlar kırdığı haftanın, esasında büyük tartışmalara ve itirazlara rağmen ABD Kongresi''nden 3 Ekim tarihinde geçen 700 milyar dolarlık planın ardından karmaşık tepkilerin belirginleşeceği ve bu yüzden de aşağı yönlü olsa da, bir önceki iki, üç haftaya nispetle daha sakin geçeceği bekleniyordu. Zira iktisatçılar ve finans camiası, söz konusu planın gerekli, ama yetersiz ve geç olduğunda ittifak etmesine rağmen dünya kamuoyunda oluşan izlenim, planın krizi engelleyebileceği şeklinde oluştu.
Bunda ABD Kongresi''nde plan çerçevesinde yapılan tartışmaların etkisinin önemli olduğunu düşünüyoruz. Zira planı savunanlar, söz konusu plan olmazsa mali kesimin batacağının kesin olduğunu vurgularken, muhalefet de, planın yetersizliğini ortaya koymak yerine vergi mükellefi üzerine düşen yükü merkeze koymuştu. Oysa bu hafta yaşanan gelişmelerden anlaşıldığı gibi, diğer ülkeler gibi ABD''de daha radikal tedbirler almak durumunda kalabilecektir. Maalesef, 700 milyar dolarlık planın işleniş tarzı, daha radikal tedbirlerin ABD Kongresi''nden, hiç değilse seçimler öncesinde, geçmesini büyük ölçüde imkânsızlaştırdı.
Her halükarda haftaya, bankalar arası LIBOR piyasasında satış fiyatının verilmediği, ticari tahvil piyasalarının donduğu ve sadece ticari kredi pazarının değil, bankalar arası para piyasalarının dahi kuruduğu bir ortamda giren piyasalara, söz konusu planın meclisten geçmesinin hiç bir müspet katkısının olmadığı görüldü. Hafta içinde dünyanın çeşitli yerlerinden gelen rahatsız edici haberler (kimi Avrupa bankalarında millileştirme ile sonlanan gelişmeler, Japonya''da yaşanan iflaslar, küresel carry-trade olgusunun başlıca dinamiği olan yen-dolar paritesinin yen lehine gelişmesi, İzlanda''da banka el koymaları ve ekonominin iflas noktasında gelmesi, İngiltere''nin önde gelen bankalarının sermaye arttırmak için yardım aradıkları rivayetleri, İspanyol ve Fransız bankalarının sıkıntıda olduğu haberleri, otomotiv ve emlak sektörlerinden gelen karamsar veriler) zaten belirgin olan tedirginliğin artmasına ve yaygınlaşmasına sebep oldu.
Tedirginlik o kadar büyük oldu ki, ne Salı günün aralarında FED, Avrupa Merkez Bankası ve İngiltere Merkez Bankası olmak üzere 6 merkez bankasının koordineli bir şekilde faiz indirimi (aynı gün Çin de faiz indirdi), ne de Avrupa''da bankacılık kesimine yönelik güven erozyonunu durdurmak üzere devreye sokulan tam mevduat güvencesi, ne de İngiltere''de hükümetin 87 milyar dolarlık likidite planı pek bir işe yaramadı. İngiltere ve (Cumartesi günü gelen bilgiye göre) ABD Hazineleri hızla banka hissesi almaya hazırlanırken, ABD ayrıca faizlerin 2 ile 6,5 arasında dengesiz salınımlar yaşayan ve haftalık faiz artışının % 60''lara ulaştığı şirket tahvilleri (commercial paper) piyasasından başta bankalara ait borç tahvillerini alma yoluna gitmeye başladı.
Dünya borsalarının çoğunun yılbaşından bu yana yaşadıkları değer kaybının neredeyse yarısının yaşandığı haftada özellikle Avrupa borsalarının ciddi bir sarsıntı geçirdiği görüldü. ABD''de Dow Jones''un % 18 gerilediği haftada, Avrupa''nın köklü borsaları % 20''nin üzerinde kayıplar yaşadı. Yılbaşından bu yana diğer borsalara nispetle çok daha az değer kaybeden Körfez ülkelerindeki borsalar bile, bu süreçten kaçamayıp % 20''ler seviyelerinde kayıplar yaşadı. Rusya ve İzlanda borsalarının kapandığı hafta, her iki ülke yöneticilerini ciddi radikal kararlar almaya itti. İzlanda hafta içinde sabit kura geçti, ama ardından vazgeçti, bankalara el koydu, mevduatlarla ilgili tasarrufları sebebiyle İngiltere ile kavga etti ve ülkeyi kurtarması için Rusya''dan yardım istedi. Rusya ise, bundan böyle, aynı Çin gibi, borsadan doğrudan hisse alacağını açıkladı.
Böyle bir ortamda İMKB''nin % 17,5''luk değer kaybı ve doların TL karşısındaki değer artışı, Brezilya Reeli''nin % 13,5, pek sık karşılaştırıldığımız Güney Afrika Randı''nın % 11 değer kaybettiği haftada, çok da anormal gözükmedi.
Radikal kararların ve koordineli adımların, özellikle IMF, Dünya Bankası ve G7 çerçevesinde bundan sonra devamının geleceği anlaşılıyor. Nitekim avro bölgesi, önümüzdeki dönemde mali kesime çok daha ciddi bir destek atacağını açıkladı. Buna göre AB hükümetleri, bankaların yeni borçlanmalarına devlet garantisi getirecek ve banka hisseleri satın alacak. Gerekirse de bankalara sermaye ekleyecek.
Tüm bu adımlar, piyasaları somut neticeler gelene dek rahatlatmayacak olsa da, küresel mali sistemin çok ciddi bir revizyonla karşı karşıya kaldığını gösteriyor.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.