İran''da yaşananlar ve orada yaşananların dünya kamuoyu üzerindeki izdüşümü, iletişim teknolojilerinin toplum hayatı üzerindeki etkilerini bir kez daha gündeme getirdi. Haftalık yayınlanan Economist dergisi, konuyu “Twitter 1, CNN 0” başlığıyla vermiş. İran''da seçim sonrası yoğunluğu, sansür tarihine geçecek ölçüde abartılan yayın yasağı sonucu, her şeye rağmen haber akışı tesis etmeye çaba gösteren BBC ve Al-Jazeera gibi birkaç yayın kuruluşu dışındakilerin suspus kalması, buna karşılık internet üzerinden bağımsız ve olayları yaşayanlar tarafından bir şekilde geçilen haberimsi yazı ve görüntülerin dünya kamuoyunda oluşturduğu etki dillendirmiş bu başlığın altında. Yine de yazının sonu, geleneksel medyanın sürece, gecikmiş de olsa, katkısı ile bağlanmış.
İletişim teknolojilerindeki gelişmelerin toplumların siyasi, iktisadi ve kültürel yapısını ciddi anlamda etkilediği bir gerçek. Yazı, insanlık tarihinin önemli bir kısmında dar anlamda iktidarın ve daha geniş bir çerçevede de statükonun tahakkümünde kalmış bir iletişim aracı olmuştu. Bunu aslında çok tabii bir durum olarak değerlendirebiliriz. Matbaaya kadar yazının sistematik olarak üretiminin, hiç değilse zaman açısından ciddi maliyetler içerdiği anlaşılıyor. Tabii olarak da yazı, ancak kayda geçirme ihtiyacı ve oluşmuş bilgi birikimini kurulu düzenin idamesi için yetiştirilen gençlere aktarma gereksinimi oldukça yüksek olan kesimlerce kullanılıyordu. Öte yandan halkın yazının kalıcılığını istisnai olarak kullanabildiğini, nesiller arası bilgi aktarımını dahi sözlü bir kültür üzerinden yürütmeye gayret ettiğini söyleyebiliriz.
Yazı (veya daha geniş bir anlamda iletişim teknolojileri) üzerinde tarihten gelen bu tahakkümünden iktidar ve statükonun kolaylıkla vazgeçmek istemediğini yine tarihte yaşanan gelişmelerden anlayabiliyoruz. Nitekim Gutenberg matbaayı (yeniden) icat ettiği zaman, döneminin en önemli kitabı olan ve tek bir nüshanın yazılması aylar süren İncil''i basarak, icadını kilisenin hizmetine sunmuş, ancak, İncil''in yaygınlaşması ile Katolik kilisesinin meşruiyeti sorgulanmaya başlanmış ve kiliseyi ciddi bir sansürleme politikası gütmeye sevk etmişti. Yine de, tabii olarak başka unsurların da katkısıyla, başlayan Reform hareketinde matbaanın katkısı yadsınamaz. Kiliseye hizmet diye sunulan bir alet, insanların düşünce kalıplarını değiştirerek kilisenin sonunu hazırlamıştı.
Matbaanın da değişmesine katkıda bulunduğu toplumsal dönüşümlerin iletişim teknolojileri geliştikçe devam ettiğini görüyoruz. Gerçekten de matbaadan sonra daktilo, ofset baskı, telgraf, telefon, radyo, radar, teleks, TV, faks ve nihayet bilgisayarlar ve internet, toplumların siyasi, iktisadi ve kültürel yapılarında ciddi dönüşümlere aracı oldular. Ancak hemen her defasında yeniden kurulan statüko, yeni iletişim teknolojilerini kontrol etmek için azami gayreti sarf etti. Ve aslında bunda da büyük ölçüde başarılı oldu. Neticede yeni iletişim teknolojileri, üzerlerinden aktarılan bilginin kaynağı tekel olarak kaldığı ölçüde, iktidarların bu mecralar üzerinden aktarılan bilgiyi ilgili taraflarla pazarlıklara konu etmesi mümkündü. Böyle olunca da, yönetici elit kavramı zaman içinde genişledi ve statükoyu az buçuk benimseyen daha geniş bir koalisyon tesis edildi.
Ancak iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin, artık bu bilgi kaynağındaki tekelleşmeyi de büyük ölçüde etkisiz kıldığını görüyoruz. İran örneğinde de görüldüğü üzere, bir bireyin kendi elinin altındaki teknolojiyi kullanarak kendi “haberini” veya “yorumunu” tüm dünyaya sunması bugün artık eskiye nispetle çok daha kolay. Burada önemli olan o haberin veya yorumun ne ölçüde alıcısının olduğu. Tabii olarak haberi ve yorumu cazip kılmak için bu yeni yetme “kaynakların” akla gelmeyecek taklalar attığı da bir gerçek. Bu da gelen haberin gerçeklikle ve varsa tarafsızlıkla ilişkisini oldukça zedeliyor. Zaten bugün internetin kredibilitesini de zaten bu “kirlilik” zedeliyor.
İşin ilginci, iletilen bilginin mahiyetindeki değişim bugünün internet teknolojisiyle sınırlı değil. Bilgi ile bilginin aktarılış şekli arasında çok hassas bir ilişki var. Bilgi, aktarıldığı ölçüde bir önem taşır. Ancak aktarılırkenki biçimi, bizatihi kendi mahiyetini de değiştirebilir. Bilgi ile hakikat arasındaki bağ incelip kopabilir. Unutmayalım ki, kiliseye hizmet diye sunulan bir alet, insanların düşünce kalıplarını değiştirerek kilisenin sonunu hazırlamış, hakikatin kaynağını ilahi olandan insani olana, bilginin içeriği de uhrevi olandan dünyevi olana indirmişti.
Bu “bozulmayı” engellemek merkezi denetimi gerektirir ki, bu da statükoyu besler. Özetle ya giderek kirlenen bir enformasyon denizinde yüzeceğiz ya da cankurtaran büyüklerimizin bize tahsis ettiği yapay plajlarla tatmin olacağız.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.