Şu sıralar merkez bankaları hedef tahtası haline gelmiş durumda. Dalgalanma sürecinin sistemik bir risk oluşturduğunu düşünenler, merkez bankalarının piyasalarda artık kriz noktasına gelen huzursuzluğu dindirmek için yeterince adım atmadığını savunuyor. Tabii bunları batakta olanlar ya da sel suları yükselirse batağa saplanma ihtimali olanlar da hararetle destekliyor. Bu kesim, geçmişte Alan Greenspan''ın bu türden dalgalar karşısındaki aktif tutumunu örnek veriyorlar.
Diğer yandan dalganın küresel etkileri olan yerel bir bozulmadan kaynaklandığını ileri sürenler ise merkez bankalarının, aşırı risk alıp tökezleyenleri kurtararak aslında kötüyü mükâfatlandırdığını, atılan adımların gelecekte daha büyük zarar ve ziyana sebep olacağını vurguluyor. Bernanke''nin FED faiz oranlarını 50 baz puan aşağı çekmesini, geçmişinde her dem enflasyon vurgusu yapmış olan Bernanke''nin akademik şahsiyetine yakıştıramadıklarını alenen ifade ediyorlar.
Kanaatimizce her iki kesim de aşırı tepki veriyor. Kriz dönemlerinin en önemli özelliği, çoğu aklı başında kişinin düzgün tahlil yeteneğini yitirmesidir. Zarardan dönme telaşı ile oluşan baskı, çoğu zaman ardı ardına yanlış adımların atılmasına ve böylece zararın (ve hemen herkes aynı durumda olduğu için de krizin) derinleşmesine sebep olur. Son zamanlarda hedge fonların ardı ardına zarar yazmalarının yegâne sebebi düşük kaliteli ipotek bonolarına yaptıkları yatırımlar değil. Bugün ABD düşük kalite ipotekli alacaklar içinde dahi azami % 20''si sorunlu. Sıkıntı daha ziyade, korkular sebebiyle likiditenin çekilip piyasanın derinliğinin ve değer mefhumunun kaybolmasından kaynaklanıyor. Ama zararın büyüklüğünü ifade etmiyor bu gerekçe de. Zira “subprime” yüzünden zarar yazmaya başlayan bir fon, bir taraftan sorunlu aktiflerinden zararına çıkmak isterken, diğer yandan hızlı kâr gerçekleşmesi temini umuduyla düşünülmemiş ve riskli yatırımlar yapıyor. O telaşla gidip dolara yatırım yapan fon az değil Ağustos ayında.
Aklıselimin kaybolduğu ve piyasaların etkinliğinin ortadan kalktığı bu “panik” ortamının izale edilmesi birilerinin görevi olsa gerekir. Zira kamu müdahalesini reddedip piyasayı yüceltenlerin temel argümanı, piyasa etkinliğinin kaynakları kamu girişiminden daha iyi dağıtacağı tezidir. Eğer piyasa bunu yapamayacak hale gelirse kamunun bu görevi geçici bir süre devralması elzemdir.
Mali sistemin belli koruma mekanizmalarının olması gerektiği ezelden beridir savunulan ve aslında uygulanan bir şey. Ancak hem koruma mekanizmaları, hem de bu mekanizmalarla birlikte gelmesi tabii olan denetim mekanizmaları, büyük ölçüde sadece bankacılık sektöründe mevcut. Başta hedge fonlar olmak üzere mali kesim içinde birçok kurum denetimden ve kısmi de olsa muhafazadan uzak. Yanlış da zaten burada başlıyor. Giderek karmaşıklaşan bir mali kesim içinden bir kısmını ayırarak bunları denetleyecek ve koruyacaksın, ama mali sisteme önceden denenmemiş ve değerlenmemiş risk unsuru yeni ürünler sokan diğer kurumlara sadece parmak sallamakla yetineceksin. Bu, mali krize davetiye çıkarmaktır.
Bununla birlikte bugünün şartlarını geçmişle kıyaslamak da hayli güç. Nitekim Greenspan''da, Bernanke''nin kendi başkanlığı döneminden çok daha zor bir ortamda karar almak zorunda olduğunu ifade etmiş. Enflasyon tehdidinin olmadığı bir ortamda çıkan her krizin üzerine gitmenin cesaretle ilgisi olmadığını, geçmişte kendi atılganlığının şimdiki FED Başkanının tavrı ile kıyaslamanın anlamsız olduğunu ifade etmiş.
Hâsılıkelâm, merkez bankaları ilk adımı doğru atmışlardır. Ama bu işin arkası geleceğe benziyor. Yapılanların sadece bir morfin tedavisinden ibaret kalmaması için daha atılması gereken çok adım var.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.