Motor tekliyor
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 16/12/2008, Salı • Yeni Şafak Haber Merkezi
Türkiye İstatistik Kurumu, dün sabah üçüncü çeyrek milli gelir verilerini açıkladı. Veriler ekonominin üçüncü çeyrekte bir önceki yılın aynı çeyreğine göre sadece binde beş büyüdüğünü gösteriyor. Durum açık ve net: Türkiye ekonomisi tökezliyor.
Bilindiği gibi, içinde bulunduğumuz küresel kriz ortamı özellikle gelişmiş olan ekonomilerde ciddi bir daralma sürecini başlatmış durumda. Buna karşılık, bugüne dek ifade edilen tez, gelişmekte olan ekonomilerin bu süreçte daralmayabilecekleri, ancak geçmişte gösterdikleri büyüme performansının oldukça altında kalan bir büyüme sergileyecekleri yönünde idi. İşin kötü tarafı şu: Türkiye''de büyüme oranı düşmekle kalmamış, aynen gelişmiş ülkelerdeki gibi eksiye doğru yönelmiştir.
Verilerin geleceğe yönelik beklentilerimizi nasıl bozduğuna geçmeden önce detaylara kısaca bakalım.
Milli gelir hesaplarının üretim kanadı, bize sektörlerdeki gidişat hakkında bilgiler verir. Son birkaç aydır yayınlanan istatistikler, sanayide durumun oldukça kötüleştiğini zaten gösteriyordu. Henüz tam olarak göremediğimiz, bu sürecin diğer sektörler üzerindeki etkisiydi. Milli gelir verileri, diğer sektörlerin de pek iç açıcı bir seyir sergilemediğini gösteriyor.
Sektörlerin performansına üçüncü çeyrek üretimi içindeki payları sıralaması ile baktığımızda % 21''in üzerindeki payı ile imalat sanayinin % 1''in üzerinde daraldığını, % 15''e yakın payı ile tarımın % 2,2 büyüdüğünü, % 14''lük ulaştırma ve haberleşmenin % 1,5 büyüdüğünü, buna karşılık % 12''lik ticaretin % 1,8 daraldığını görüyoruz.
İnşaat sektöründe yaşanan bariz sıkıntının milli hesaplara % 4,3''lük bir daralma olarak yansıdığını, buna karşılık emlak piyasasındaki performansın kira ve aracılık gelirlerindeki nispi artışlar sebebiyle devam ettiğini, ancak geçmişe kıyasla hayli zayıf olduğunu görüyoruz.
Yine geçmişe oranla hız kesmiş olsa da, mali kesimin katma değer üretiminin milli hasılanın daha da düşmesini engellediğini görüyoruz (yurtiçi hasıladaki binde 5''lik büyüme kadar bir katkı). Azalan ithalatın, vergiler yoluyla sağlanan katma değerdeki artışı da azalttığı görülüyor.
Harcamalar kanadında ise ilk bakışta iç talebin ithal ürünlerden özellikle kaçtığını, buna karşılık yerli üretime olan talebin geçen yılın üçüncü çeyreğine nispetle büyüyemediğini görüyoruz. Nihai tüketim alanında talep unsuru oluşturan başlıca dinamiğin üçüncü çeyrekte mal ve hizmet alımına (% 18,4''lük artış) yönelen kamu kesiminden geldiği anlaşılıyor (kamunun toplam nihai tüketim harcamasındaki artış: % 7,7).
Öte yandan yatırımlarda özel kesimin ciddi bir muhafazakârlık sergilemeye başladığı (% 10 daralma) görülüyor. Burada da kamunun kesenin ağzını açtığını ve makine ve teçhizat alımlarını % 23, inşaat yatırımlarını da % 22 arttırdığını görüyoruz.
Dördüncü çeyrekte, günü kurtaran ve üçüncü çeyrek büyümesine katkısı % 0,3 olan tarım kesiminin ağırlığı hayli azalacak. Buna karşılık eksi performans sergileyen imalat sanayi ve ticaretin ağırlığı artacak. Tabiatıyla son çeyrekte, tarım çok iyi gelse bile (ki 2007''nin son çeyreğinde % 10''luk bir daralma olduğundan tarımın bu yılın son çeyreğinde iyi bir performans göstermesi mümkündür), toplam katma değer üretiminde belirgin bir azalma beklemeliyiz. İlk dokuz aylık büyümenin % 3 olduğu göz önüne alınırsa ve son çeyrek büyümesinin de yine binde 5 kadar olacağı varsayılırsa, yıllık büyümenin % 2,5''un altında kalacağı anlaşılır. Yıllık büyümenin % 2''nin altına gelmesi için son çeyrek büyüme oranının % 1''den fazla daralması gerekir.
Daha ileri gidecek olursak, hatırlanacağı gibi, 2008''in ilk çeyreğindeki büyüme oranı % 7''ye yakın çıkmış ve bu büyük ölçüde iç talepteki sıçramayla tetiklenmişti. 2009''un ilk çeyreğinde burada ciddi bir kırılmanın olabileceğini öngörmek zor değil. Bu kırılmanın milli gelir verilerine bire bir yansıması engelleyebilecek tek şey, yerel seçimler dolayısıyla kamunun iyice kesenin ağzını açması olacaktır. Aksi takdirde, ihracatın da yavaşladığı bir ortamda, 2009''un ilk çeyreğinde büyümede ciddi bir daralma söz konusu olabilecek. Biz söz konusu daralma sürecinin 2009''un ikinci çeyreği ile yatay bir düzleme erişebileceğini, ama 2009 yılının tümü için % 3''ten fazla bir büyümeyi beklemenin pek anlamlı olmadığını düşünüyoruz.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.