Üçüncü çeyrek büyüme verileri, kamuoyuna açıklandığından bu yana enine boyuna tartışıldı. Verilerin büyümede ciddi bir yavaşlamaya işaret ediyor olması, bu dönem verileri oldukça “medyatik” yaptı.
Akla takılan yığınlarca soru vardı:
Son birkaç yıldır sağlanan istikrar ve büyüme ortamı, sürdürülebilir olma sınırını zorlamaya mı başlıyordu?
Ortaya çıkan tablo, geçici miydi, yoksa sürecin tersine dönmeye başladığının ilk işareti miydi?
Dünya ekonomisinde daralma endişeleri gerçekleşmeye başlarsa, bugünden yaşadığımız bu yavaşlama lehimize mi, yoksa aleyhimize mi olurdu?
Uluslararası likidite şartlarının bozulduğu bu günlerde büyümenin finansmanında daralma olur muydu? Olursa bunun ödemeler dengesi ve tabiatıyla kurlar üzerindeki etkisi ne olurdu?
Yine bu çerçevede son zamanlarda azaldığını tahmin ettiğimiz kırılganlığımız, bundan sonra ne yönde gelişirdi?
Mevcut hükümetin politikalarının taraftar veya aleyhtarları, bu soruların her birine kendi bakış zaviyelerinden cevaplar verdi, veriyor.
Ancak ne yazık ki, bu soruların hiçbirine eldeki verilerden hareketle bugünden net öngörülerde bulunmak mümkün değil.
Mehmet Şimşek''in de açıkladığı gibi, tarımın sektör payının oldukça yüksek olduğu üçüncü çeyrek verilerinde kuraklıktan kaynaklanan ciddi bir arz şoku gerçekten kendini gösteriyor. Tarım kesiminin, bu dönem büyüme oranına doğrudan etkisi 1,5 puanın üzerinde. Yani tarım hiç büyümemiş olsaydı, milli hasıla 3. çeyrekte asgari 3,5 seviyesinde büyümüş olacaktı.
Ne yazık ki, söz konusu şokun etkilerini tarımın yine belli bir ağırlığı olduğu dördüncü çeyrekte de göreceğiz.
Ancak bu arz yönlü şok açıklaması, tek başına gidişatın sıhhatini değerlendirmeye yetmiyor.
Sözgelimi, imalat sanayi ve çeşitli hizmet kollarındaki büyüme oranlarında da yılbaşından beri düzenli bir yavaşlama yaşanıyor. İnşaat kesiminde son 12 çeyrektir süren çift haneli büyüme oranları da son çeyrekte belirgin bir yavaşlama göstermiş. Ulusal hesapların üretim kanadının ana omurgasını oluşturan bu kalemler arz yönlü bir şoktan ziyade sürdürülebilir bir büyüme trendinin sınırlarının zorlandığının işaretlerini veriyor.
Öte yandan harcamalar kanadında da gidişatın kısa süreli olacağının izleri pek gözükmüyor. İç talep, son iki yıldır kamu tarafından destekleniyor olsa da, son 6 çeyrektir pek tat tuz vermiyor. Bu tatsızlığın, enflasyonla mücadele için iyi bir şey olduğunu savunabilirsiniz şüphesiz. Ama sonuç itibariyle Türkiye ekonomisinin üretici kesimini sürükleyen olgunun büyük ölçüde dış talep olduğunu ve bu anlamda küresel ekonomideki menfi gelişmelerin bizim ihracat potansiyelimizi vuracağını unutmamak da gerekiyor.
Zaten ihracatımız ithalata dayalı olduğu için ve ithalatımız da, üçüncü çeyrekler hariç, her daim ihracatımızın önünde koştuğu için aslında net ihracat kaleminden hep gol yiyoruz.
Özetle eğer küresel likidite ve kredi şartları kötüye giderse, sadece ithalatımız ve dış kaynak ile finanse ettiğimiz yatırımlarımız daralmakla kalmaz, aynı zamanda imalat sanayimizi ayakta tutan ihracatımız da sekteye uğrayabilir.
Tabii iç talep tam da bu zamanda olaya destek çıkmazsa.
Zaman, kimi politikalarımızı gözden geçirme zamanı. Tüm dünya şimdi bunu yapıyor. Biz niye yapmayalım?
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.