Küresel piyasalar, düşük kalite ipotekli konut kredilerinde başlayan ve hızla tüm mali piyasaları etkisi altına alan dalgalanmanın etkilerinden henüz kurtulmuş değil. Sürecin başlama şekli hakkında hemen hemen mutabakat sağlanmış olsa da, ne dalganın yayılma hızına katkıda bulunan yapılar, bozukluklar ve boşluklar, ne de otoritelerin sürece müdahale şekli, hızı ve ölçeği konusunda henüz genel kabul görmüş bir fikir birliği yok.
Karmaşık finansal araçların riskleri ve riskler gerçekleştiğinde getiri ve zararları örttüğünü herkes kabul etse de, hem bu noktaya nasıl gelindiği, hem de riski dağıttığı iddia edilen etkin mali piyasalarda zincirleme etkilerin nasıl oluştuğu konusunda tartışma hâlâ devam ediyor.
Kafa karışıklığı biraz da krizin finans mühendisliğinin, mali piyasalar açısından "teknolojinin son noktası" sayılan ürünler sebebiyle patlak vermesinden kaynaklanıyor. Söz konusu "teknoloji", belli bir ürünün ya da portföyün değeri ile bu değerden muhtemel artı-eksi sapmaları birlikte değerlendiren matematiksel modellemelerden oluşuyor. Bu tür modeller oluşturulduktan sonra bunlar, çeşitli senaryolara ve risklere karşı test ediliyor. Faiz oranları, enflasyon verileri, büyüme oranları, likidite imkânları ve hatta siyasi şartların her birinin birer risk unsuru olarak değerlendirildiği bu modellerde söz konusu risklerin çeşitli eşiklerdeki gerçekleşmeleri durumunda ürünün veya portföyün olası değeri hesap ediliyor. Stres testi denen bu yaklaşım sayesinde aslında finansal ürünün risklere karşı tahammül gücü değerlendiriliyor.
Aslında gelişmiş piyasaları düzenleyen ve denetleyen otoriteler de, mali kesimin ürün ve portföylerinin bu tür testlerden geçmelerini zorunlu kılıyor. Şimdilerde Basel II ile kapsama alanı genişletilen sermaye yeterlik oranı, bu tür zorunlu testlerin en basiti.
Son kriz, finansal kesimin "testten geçmiş" ürünlerinin gerçek hayatta karşılaştıkları risklere karşı pek de dayanıklı olmadıklarını ortaya koydu. Tabiatıyla şu sıralar gazete manşetlerine çıkmasa da, finans kesimiyle otoriteler arasında en çok konuşulan hususlardan biri de bu konu.
Sıkıntı, bu tür değerlendirme ve testlerin belli riskler açısından geçmişinin çok olmaması. Bugün mali kesim, piyasa riski dediğimiz, yani kur, faiz ve belli başlı varlıkların (emlak mesela) fiyatlarındaki değişimler karşısındaki mukavemetini oldukça makul düzeylerde hesaplayabilirken henüz yeni yeni gündeme gelen kredi riski (ki kriz zaten bu alanda patlak verdi) ve operasyonel risk gibi alanlarda henüz emekleme aşamasında.
Bir başka problem kaynağı da modellemelerin büyük ölçüde etkin piyasalar varsayımına bağlı olarak kurulması. Normal şartlar altında bu varsayım geçerli kabul edilebilir. Bu sebeple modeller mesela faiz oranlarındaki hızlı artışın portföy üzerindeki etkisini irdeleyip bu tür bir riske karşı alınabilecek tedbirler konusunda yön gösterebilirler. Ancak gerçek bir kriz ortamında en etkin piyasalardaki likiditenin kuruduğu göz önüne alınırsa, etkin piyasa varsayımı bir anda çöküyor, alternatif yatırım araçları arasındaki korelasyon ve ilişki artıyor ve modelin sunduğu koruyucu reçetelerin kendileri birer risk unsuru olmaya başlıyor.
Hâsılıkelâm, mali kesim laboratuarda testten geçip gerçek hayatta duvara tosladı. Çözüm ise henüz ufukta gözükmüyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.