Serbest piyasa ekonomisini savunan ekonomi yönetimleri adına oldukça radikal kararların alındığı bir dönemi yaşıyoruz. Bir zamanlar ağza alınması yasak kelimelerden olan millileştirme ve kamu desteği artık her ülkenin aldığı önlemler paketinin tabii içeriği oldu.
Ancak alınan tüm önlemler ve atılan tüm adımlar, süreci düzeltmekten ziyade paniği önlemeye yönelik. Bunu doğru şekilde okuyan piyasalar da tam anlamıyla geleceği satın alma yoluna hemen geçemiyorlar. Geçtiğimiz hafta bundan sonraki süreci özetleyen bir örnek oldu. Haftanın ilk iki günü, özellikle gelişmiş borsalarda güçlü yükselişlerin olduğunu, bunu gelişmekte olan borsaların da takip etmeye çalıştığını gördük. Ancak Çarşamba gününden itibaren hem yükselişi destekleyecek somut gelişmelerin olmayışı, hem de küresel krizin yeni boyutları ile ilgili beliren endişeler (düşük sanayi üretim performansı, resesyon, bütçe açığı ve gelişmekte olan ekonomilere yönelik kaygılar, hedge fonların geleceğine dair endişeler) borsaların yeniden düşmesine sebep oldu. Özellikle gelişmekte olan piyasalarda daha belirgin bir düşüş yaşandı bu kez.
Düzelme sürecinin uzun süreceği ortada. Tek başına kurtarma planlarının kendi maliyetleri bile düzelmenin vakit alacağının bir habercisi. Başta ABD olmak üzere hükümetlerin açıkladıkları ve kısmen de uygulamaya koydukları kurtarma, destek ve millileştirme operasyonları, kamu bütçeleri üzerine ciddi bir yük bindirecek.
Artan bütçe açıkları, bir taraftan bütçe esnekliğini azaltıyor olacak. Kamu kaynaklarının, krizin reel kesim üzerindeki etkilerinin azaltılması için veya bundan sonra çıkabilecek gelişmelere göre kullanılma imkânı, bu yüzden hızla daralıyor.
Diğer taraftan da, bugünün bütçe açıkları geleceğin kamu borcu ve enflasyonu olduğundan, makro dengelerin yeniden istikrar kazanması tahminlerden uzun bir zamana yayılmış olacak. Durgunluk sonrası karşımıza çıkacak yüksek bir enflasyon olgusu, ekonomi politikasının ani bir fren yapma ihtimalini arttırıyor. Sadece bu bile resesyon sonrası büyüme döneminin çok uzun sürmeyeceği anlamına gelebilir.
Buradan Türkiye''ye gelecek olursak, hükümet kanadının önlem adı altında yavaş yavaş bazı şeyleri ortaya koymaya başladığını görüyoruz. Hükümetin vakti gelmeden adım atma konusundaki tedirginliği yukarıda açıkladığımız nedenden ötürü makul gözükebilir. Dahası Türk bankacılık kesimi, 2000 ve 2001 yıllarında önce likidite, ardından kur krizleriyle karşı karşıya kaldığından bugüne dek konsolidasyon, mali etkinlik, risk algısı ve çeşitlemesi, düzenleme altyapısı, kaynak derinliği, maliyeti ve çeşitliliği, sermaye yeterliliği, aktif kalitesi ve döviz pozisyonu gibi çeşitli alanlarda çok ciddi anlamda yeniden yapılanmış ve kendini güçlendirmiş durumda. Krize konu aktiflere bulaşmamış ve karmaşık türev piyasalarda pozisyon almamış olan bankacılık sistemimiz, krizin ABD''de çıktığı zamandan bu yana sağlıklı büyüme sürecini de ciddi bir aksama olmadan ve kârlılığını düşürmeden devam ettirebildi.
Bununla birlikte hem fon kaynakları, hem de plasman alanlarının küreselleştiği, bu sebeple bankalarımızın küresel bir rekabetin içinde olduğu unutulmamalı. Bu rekabet sadece yabancı fonları ülkemize çekerken yaşanmıyor. Ülkemizin dış ticareti ve taahhüt işleri için gerekli dokümantasyon ve nakdi / gayri nakdi finansman işlemlerinde de karşımıza çıkıyor bu rekabet olgusu. Bankaların birbirleriyle olan işlemleri sadece kredi işlemlerinden ibaret değil. Bankalar birbirine çeşitli dış ticaret ve taahhüt işlemleri amacıyla limitler tahsis ediyor. Küresel kriz ortamında, tüm mali sistem başta ülke limitlerini, ardından da özelde çalıştıkları bankalara olan limitlerini yeniden gözden geçiriyor. Bazı ülkelerin bankacılık sistemlerini destekledikleri bir ortamda, yabancı bankalar tabiatıyla aşağı çektikleri limitlerinin önemli bir kısmını proaktif bir şekilde davranan bu ülkelere tahsis ediyor. Türkiye ekonomisi ve bankacılık sistemi, hâlihazırda hiçbir sorun yaşamadığı halde, kamunun bu desteğinin görünmüyor olması sebebiyle yurtdışında prim kaybetme riski taşıyor.
Dahası küresel mali sistemdeki çöküşün temelinde kredi riskine bağlı zararlardan ziyade likidite riskine bağlı zararların ön plana çıktığı görülüyor. Bankacılık kısa vadeli küçük tasarrufları toplulaştırıp, uzun vadeli yatırımlara dönüştüren bir mekanizmadır. Mekanizmanın sıhhati, pasif tarafını döndürülebilme kabiliyeti ile sınırlıdır. Olası bir güven bunalımının, mekanizmanın temeline zarar vermesi çok hızlı ve beklenmedik bir şekilde gelişebilir. Burada temel politika, güven bunalımın engellenmesine yönelik olmalı.
Bu çerçevede hükümetin, hiç sorun yaşanmıyor olsa dahi, mali kesimi destekleyici adımlar atması, ülkemize yönelik risk algısını hafifletecek proaktif bir çaba olacaktır.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.