Gün geçmiyor ki, ABD veya AB''den ekonomideki gidişatın pek de iyi olmadığını ortaya koyan yeni bir gösterge gözümüze sokulmasın. İşler iyi giderken pek de takip edilmeyen yüzlerce veri, grafik aşağıya dönünce bir anda kıymetli oldu. Düşüşlere mazeret olmaya başladı kötü haberler ve piyasalar artık peş peşe iyi haberler almadıkça bu karamsar havadan pek kurtulabileceğe benzemiyor.
Kötü haberlere ilginin bu kadar yoğun olmasının sebebi, mali krizin gelişmiş olan ekonomilerdeki reel kesimleri ne ölçüde etkileyeceğini tahmin edebilme gayreti. Reel kesimin büyümesinin durması, işsizliğin artması ve tüm bunlara rağmen enflasyonun ve başta petrol olmak üzere temel hammadde fiyatlarının düşmemesi, konut sektöründen mali kesime sıçrayan krizin çok daha derinlere ve tabiatıyla çok daha uzun bir zaman dilimine yayılacağı anlamını taşıyor.
İşin kötü tarafı, başlangıçta dünya ekonomisini kurtaracağına inanılan başta Çin ve Rusya olmak üzere gelişmekte olan ekonomilerin de bu süreçten pek de kopuk olamayacağı düşünülüyor artık. Ortaya atılan ilk tez, gelişmekte olan ekonomiler için "decoupling" olgusuydu. Yani bu ekonomiler, gelişmekte olan ekonomilerle ilişkili oldukları bağlantı noktalarından ayrılarak bağımsız davranacaklardı. Yüksek iç talep, bu ekonomilerin büyüme çizgilerini devam ettirecek, buralardan ciddi bir yabancı sermaye çıkışı olmayacak ve böylece dünya, ortalama büyümesinden fazla taviz vermeyecekti.
İlk göstergeler, hiç değilse hisse senedi ve tahvil piyasalarının bağımsız davranmadığını ortaya koyuyor. Gelişmekte olan piyasalardan şimdiye kadar çıkan sermaye, büyük ölçüde sıkıntıda olan "hedge" fonlardan ibaret kalsa da, borsalar, kimi zaman eskisinden de daha sıkı bir şekilde, birbirine endeksli hareket eder hale geldiler. Ülkemizden örnek verecek olursak, ne askeri operasyon, ne türban tartışmaları borsada harekete sebep olmazken, ABD''den gelen haberler borsayı bir aşağı, bir yukarı sallamaya yetti.
Gelişmekte olan ekonomilerin dünya ile özellikle iki bağlantı noktaları bulunuyor: Mal ve hizmet ticareti ile sermaye akışları. Bunlardan ikincisinde şu aşamada ciddi bir kırılma gözükmüyor. Şüphesiz ki, küresel likiditedeki düşüş, başta bankacılık sistemi olmak üzere bazı kesimlerin yeni borç bulma imkânlarını azaltmış durumda. Yeni halka arzlar yoluyla sağlanan sermaye girişleri de neredeyse tamamen durmuş vaziyette. Buna rağmen doğrudan yatırımlar devam ediyor ve sıcak para denilen risk de beklendiği gibi ciddi çıkışlar yapmadı. Bu açıdan bakıldığında sermaye girişlerinin önümüzdeki dönemde bir yükseliş göstermeyeceğini, ama fazla bir düşüş sergilemeyeceğini de tahmin edebiliriz. Her halükarda sermaye girişleri ile beslenen büyüme imkânını pek bulamayacak gelişmekte olan ekonomiler.
Öte yandan dış ticaret konusunda yarını tahmin etmek biraz daha zor gibi gözüküyor. Gelişmiş ekonomilerdeki yavaşlama, tabiatıyla bu ülkelerin ithal ürünlere talebini azaltacaktır. Bu açıdan bakıldığında sadece Çin değil, bizim gibi özellikle AB ülkeleri ile ticaret yapan ülkeler de dış pazarlarda ciddi sancılar çekebilir. Öte yandan gelişmiş ekonomilerde büyümenin yavaşlaması demek belli ölçüde ikame etkisinin de oluşacağı anlamını taşıyor. Yani bu ülkelerde yaşayanlar, bütçelerini düzeltmek için daha ucuz ürünlere yönelebilir. Bu da özellikle Çin, Hindistan ve bir nebze de bizim gibi ülkeler için bir avantaja dönüşebilir. Türkiye örneğinde buna bir de TL''de oluşabilecek muhtemel değer kaybından ötürü sağlanabilecek artıları ve Türkiye''nin son yıllarda açılım yaptığı Kuzey Afrika ve Körfez gibi yeni ihraç pazarlarına odaklanmayı eklerseniz, ihracat önümüzdeki dönemde Türkiye ekonomisini sürüklemeye devam bile edebilir.
Şimdiden bu gelişmelerin ne yönde olacağını tahmin etmek kolay değil. Ancak bizim de dünyadan bağımsız olmadığımız ve bu anlamda geçmişteki büyüme oranlarını arayacağımız kesin gibi gözüküyor.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.