Üç farklı müdahale tarzı
Melikşah UtkuYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 16/09/2008, Salı • Yeni Şafak Haber Merkezi
Pazar günü New York''ta yaşananlar dünkü gazetelerin ekonomi sayfalarına düşmediği için sıradan bir Pazartesi sabahı işine gidenler bir anda borsanın tepetaklak aşağı, döviz ve faizin yukarı gidişine pek bir anlam verememiştir.
Ancak Pazar akşamından itibaren başlayan tedirginlik, dünya borsaları açılmaya başlar başlamaz kendisini hissettirmeye başlamıştı. Normalde ilk bakacağımız iki büyük borsa olan Japonya, Hong Kong ve Çin''in bugün kapalı olması sebebiyle gözümüzü çevirdiğimiz daha küçük çaplı borsalar hiç de hayra alamet sinyaller vermiyordu. Singapur''dan Avustralya''ya ve Hindistan''a kadar uzanan geniş bir coğrafya % 2''lerden % 4''lere uzanan bir yelpazede düşüşler yaşadılar. Dahası Tokyo Borsası Nikkei Endeksi''nin vadeli işlemleri % 4,7''lik bir değer kaybına işaret ediyordu.
Bu yazının kaleme alındığı saatte İstanbul''da % 6, Londra''da % 4,5, Frankfurt''ta % 4, Paris''te % 5, Moskova''da % 5''lik yıkımlar oluşmuştu. ABD''de Dow Jones Endeksi henüz işlem görmeye başlamamıştı, ama vadeli işlemlerde % 3 civarı bir değer kaybı yaşamıştı bile.
Doların, parasını Dolara bağlamamış gelişmekte olan ekonomilerin para birimleri karşısında sabahtan bu satırları yazdığımız dakikalara dek % 2''nin üzerinde değer kazandığı dünden sonra küçük büyük pek çok yatırımcının daha da yoksullaştığı kesin.
Tüm bu gelişmelere sebep olanlar Pazar günü New York''ta yaşanan iki gelişmeydi. Bunlardan daha geç sonuçlananı, Bank of America''nın (BoA) dünyanın en büyük perakende aracı kurumu olan Merrill Lynch''i bir gecede satın almasıydı. Aslında yapılan işlem, mahiyet itibariyle birleşme olsa da, sonuçta ucuza giden ve diğerinin içinde eriyecek olan Merrill Lynch (ML) olduğu için uygulama satın almaya daha yakın. BoA bu operasyon karşılığı ML hissedarlarına ellerindeki her hisse için 0,8595 kendi hissesini arz edecek ve ML''nin yönetim kurulundan üç kişi BoA yönetim kuruluna girecek. 50 milyar Dolarlık bu operasyonun ardından ipotekli kredi krizi zararları zaten yüksek olan BoA, 40 milyar Dolar civarında değer kaybı sebebiyle zarar yazmış bir başka kuruluşu bünyesine katmış oldu. Gerçi BoA bu sayede kriz sonrası döneme önemli bir yatırım da yapmış oldu ve böylece muhtemelen dünyanın en büyük bankası olma yolunda hızlı bir ivme kazandı. Bu işlemde dikkati çeken şey, sürecin çok hızlı bir şekilde sonuca kavuşturulmuş olması. Henüz detaylı değerleme çalışmaları dahi tamamlanmadan bitirilen süreç, BoA''nın son yıllarda sergilediği satın almalarla agresif büyüme yaklaşımının tüm tipik özelliklerini taşıyor. Sonucun kısa, orta ve uzun vadeli sonuçlarını takip etmek gerekiyor.
Piyasaları asıl sarsan olay ise, son zamanlarda sıkıntıda olan ve Kore''den İngiltere''ye kadar uzanan geniş bir yatırımcı kesim ile görüşmelerde bulunan Lehman Brothers''ın iflas ilanı oldu. Son olarak Barclays''in görüşmelerden çekilmesi ile ortada kalan 158 yıllık şirket, ABD Hazinesinden de yüz bulamayınca iflas bayrağını dikmek zorunda kaldı. Bu haber, dünyanın en büyük sigorta şirketi olan AIG''nin de ciddi sıkıntılar yaşıyor olduğu haberleri ile birleşince panik ortamının tetikleyicisi oldu.
Lehman Brothers''da ilginç olan Hazinenin tavrı oldu. Lehman Brothers''ın iflasa giden yolda ABD Hazinesinin gidişe uzak durması bugüne dek gösterdiği üçüncü farklı tavır olarak kayda geçti. Daha önce batma noktasına gelen ve ABD Hazinesinin arabuluculuğu ve destekleriyle JP Morgan Chase''e satılan Bear Sterns olayında, Hazine hem maddi destek sağlamış, hem de şirketin batmadan el değiştirmesine yardımcı olmuştu. Bu ilk olayda Hazine, bir şekilde piyasayı ayakta tutma gereği güttüğünü göstermişti. Ardından Fannie Mae ve Freddie Mac''ın yediemine devri ile millileştirilmesi yaşandı. Burada Hazine, önceleri yavaş hareket etmişse de, yeri geldiğinde olaya doğrudan el koyabileceğinin sinyalini vermişti. Son durumda ise ABD Hazinesinin yeniden piyasacı kesildiğini görüyoruz.
ABD Hazinesi, ya vergi verenlerin tepkisinden artık korkmuş durumda ya da her olayı farklı gördüğü imajı vermeye çalışarak yaptığı ve yapacağı kurtarma operasyonlarının piyasada oluşturduğu "nasıl olsa kurtarılırım" yozlaşmasının önüne geçmek istiyor. Her halükarda yakında ciddi bir etik tartışması başlayacağa benziyor.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.