Küresel piyasalar, üç haftadır içine düştükleri dipsiz kuyudan çıkmak için destek alacakları bir basamak bulmuşa benziyor. Son iki gündür önemli sayılabilecek yükselişler yaşandı. Ancak henüz bu desteğin sağlam çıkıp çıkmayacağı belli değil. Gelişmiş ülke ekonomilerinin yöneticilerinin bu sürece uygun yeni atılımlarla dünya kamuoyunun karşısına geçmek zorunda.
Bu çerçevede ABD Hazinesi''nin ülkesindeki bankacılık sistemiyle ilgili yeniden yapılandırma ve denetim programını net ve inandırıcı bir şekilde açıklaması, herhalde bugünün en acil ve en müspet katkısını sağlardı. Kriz küresel bir boyuta ulaşmış durumda ve hemen hemen bütün ülkelerde reel sektörleri derinden etkiliyor. Ancak çözümün, işin başladığı yerden, yani ABD konut kesimi ve bankacılık sektöründen başlaması gerektiği anlaşılıyor.
Şu sıralar kamu kesiminden bu yönde inandırıcı bir destek gelmemesi halinde mevcut iştahın kısa süreli olabileceğini ve morallerin sürünmeye devam edeceğini söylemeye gerek bile yok.
Her halükarda, piyasaların moral bulmasıyla gelişmekte olan ülkelerin para birimleri dolar karşısında yeniden değerlendi son iki gün. İçeride bu durum, Merkez Bankası''nın döviz satış ihalelerinin sağladığı müspet katkıyla liranın hızlı bir şekilde değerlenmesine sebep oldu. Bu satırların yazıldığı dakikalarda bankalar arası piyasada dolar 1,73''ün altına sarkmıştı.
Ancak bu kısa süreli moral düzelmesi, kimseyi yanıltmasın. Daha Pazartesi günü açıklanan sanayi üretim endeksi verileri, ülkemiz sanayisinin Ocak ayında, bir önceki yılın aynı ayına nispetle % 21''in üzerinde daraldığını ortaya koyuyordu. Ekonomideki bozulma sürecinin ilk çeyrekte devam edeceğini öngörmekle birlikte, bu ölçüde bir daralmayı kimse beklemiyordu. Sermaye malı üretiminin % 45''e yakın daraldığı bir dönemden geçiyoruz ve bu ciddi bir sıkıntının yaşandığını ortaya koyuyor. Yine Salı günü açıklanan Şubat ayı kapasite kullanım oranı, Şubat ayında da ciddi bir daralma beklememiz gerektiğini gösteriyor.
Yaşanan süreçle ilgili kimi iyimser tespitler yapmak mümkün tabii ki. Denilebilir ki, Ocak ayı sanayi üretimi, Aralık 2008''e göre sadece % 5 daralmış. Aralık ayındaki daralma Kasım ayına nispetle % 15 idi. Yani daralmanın ivme yitirdiği iddia edilebilir.
Ancak 2007 yılında da Aralık ayı sanayi üretimi yine 2007 yılı Kasım ayına göre % 10,5 daralmış, buna karşılık Ocak 2008, Aralık 2007''ye nispetle sadece % 1 daralmıştı. Öte yandan Ocak 2007, Aralık 2006''ya nispetle % 13 daralmıştı. Özetle bir ayı bir öncekiyle karşılaştırma çok genel bir yorum dışında bir açıklama oluşturmuyor.
Bir başka yorum da, geçen yılın ilk aylarında (hatırlayacaksınız ihracatta rekor üstüne rekor kırıyorduk) sanayi üretim endeksi oldukça yüksekti ve piyasada sahte bir iyimserlik vardı. Şimdi çıkan veriler bu aşırı iyimserlikle karşılaştırılıyor. Bu yorumu da çok yerinde bulamıyoruz. Zira endeksin geçen yıl bu aylarda izlediği seyir öyle çok zirvelerde değil. Dahası bu yoruma çok fazla güvenecek olursak, o zaman Temmuz ayına dek sanayi üretim endeksinin çift haneli daralmalar göstereceğini de kabul etmemiz gerekecek.
Muhtemelen Şubat ayı üretim endeksi Ocak ayına nispetle artıda olacak (geçmiş yıllarda hep öyle olagelmiş; zaten öyle olmazsa süreç tahminlerden öte derin demektir). Ancak bir önceki yıla nispetle daralma yıl içine dek devam edecek.
Sonuçta, hâlihazırda ayakta durmaya çalışan ve az da olsa olan talebi stoklardan karşılayan üreticiler, iç talep canlanmazsa ciddi bir bunalıma düşebilir. Bu da kredi kanalı üzerinden mali kesimi etkileyebilir.
Yapılması gereken?
IMF şu aşamada gerçekten teferruat.
Şu anda ülke ekonomisinin sıhhatini düzeltecek tek şey iç talep. Bunu ne yapıp edip canlandırmak gerekiyor. IMF, bu politikanın yan etkilerini düzeltmek için gerekecek bize. Hem geçen yıllardan daha iyi bir bütçe disiplini isteyeceksin, hem de reel sektör ayakta kalsın diyeceksin. Bugün için yok böyle bir şey.
Bütçe açığı olacak, olmak zorunda. Mesele bu açığın iç talebe dönüşmesini sağlayacak mekanizmaları doğru kurmakta.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.