Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

İktisatın temel konusu fiyattır. İktisadî sistemleri, iktisadî düşünce ve analizleri birbirlerinden ayıran temel husus mülkiyete veya bölüşüme bakış tarzlarından ziyade, fiyatların oluşumuna nasıl baktıklarıdır. Diğer hususlar buna bağlı olarak açıklanır. Röpke, iktisat ilminin mahiyetini açıklamaya çalışırken, doğrudan fiyat meselesine girmektedir: "Fiatler içtimaî hadiselerin tâbi olduğu bazı kanunlara göre teşekkül eder. İktisat ilminin esas meselesi işte içtimaî hadiselerin tâbi olduğu bu kanunları araştırmaktır." Schumpeter, fiyat oluşumunun ekonominin özgül niteliği olduğunu, bütün diğer ekonomik olayların fiyat oluşumu çerçevesinde kavranabileceğini söylemektedir. "Salt ekonomik bir bakışaçısıyla, ekonomik sistem bir bağımlı fiyatlar sistemidir; bütün özgül ekonomik düzenlilikler fiyat oluşum yasasından çıkarılabilir."

Hemen hemen bütün ''geleneksel'' dünya toplumlarında, iktisadî düşüncenin temel kavramlarından biri adil fiyattır. Kafası modern iktisadî analize gömülü olanların anlamakta zorluk çektikleri adil fiyat, Weber ve Sombart''ın etkisiyle bir masal kavramına dönüştü. Ortaçağ iktisat tarihçisi Raymond de Roover, Weber ile Sombart''ın genellemelerinin bilim dünyasını yanlış yöne sürüklediğini büyük bir selahiyetle dile getirmektedir: "Birçok iktisatçının görüşüne göre adil fiyat, iş hayatından ve iktisattan hiçbir şey anlamayan, piyasa mekanizmalarından habersiz din adamlarının icat ettiği müphem bir kavramdır. Bazı yazarlar bu peri masalına itibar ederek adil fiyatın, piyasanın insafsız kuvvetleri tarafından belirlenmek yerine, arz ve talep unsurlarına başvurmadan yahut en azından dizginsiz rekabetin kötülüklerini yok etmek maksadıyla hakkaniyet kıstasları göz önünde tutularak belirlendiğini yayma hususunda büyük çaba harcadılar." Tarihçiye göre, adil fiyatı belirleyenler kesinlikle piyasa mekanizmasını iyi bilen, arz/talep gelişmelerini yakından takip eden bilgin kişilerdi. Piyasasız adaleti ''keşfetmek'' mümkün değildir.

Rudolf Kaulla, adil fiyat kavramının (justum pretium) ilk defa Roma''da formüle edildiğini söylüyor: Bir mal veya hizmetin değeri üzerinde söz söylemek mecburiyetinde olan yargıçlara yol göstermek için bir takım özel kurallar koyma gerekliliği yüzünden, böyle bir kavram geliştirildi. Oysa, insanların alım satım işlerinde fiyatı düzenleme ve adaleti tesis etme fikrine birçok kadîm medeniyette (Yahudiler, Hind, Yunan, vb) rastlanmaktadır. Fakat, bir kavram ve öğreti olarak, adil fiyat temelde iktisadî olmaktan çok ahlâkî idi. Antik dünyada ahlâk, felsefenin bir dalıydı ve adil fiyat öğretisi felsefî sistemin bir parçasını oluşturuyordu.

Adil fiyat, Müslüman fakihlere göre, belirli bir zaman ve yerde, benzer nesneler için ödenen fiyattır (semen el-misl). Bu kavram ilk zamanlardan beri kullanımda idiyse de, ona özel bir önem atfeden ve malların yanısıra ücret ve kârla bağlantılı kılan ilk âlim, İbn Teymiye''dir. İktisadî düşünce tarihçisi Louis Baeck''e göre, iktisadî düşünce ve analiz açısından İbn Teymiye''nin eserleri dikkate değerdir. Muhtesib meslektaşlarından daha fazla piyasa mekanizmasının kurumsal analizi ile uğraştı. Müdahale ve serbestînin fayda ve zararlarına dair risalesi hemen hemen çağdaş bir hava taşımaktadır. Arz ve talep kanununu çok iyi kavramıştır. Denklemin arz tarafını tahlil ederken yerel üretim ile ithalat arasında önemli bir ayırım yapmakta ve bunların farklı fiyat esnekliklerini tartışmaktadır.Talep incelemesinde ise, potansiyel alıcıların sayısı ve satınalma güçleri, piyasadaki enderlik ve bolluk durumu, alıcıların sosyo-psikolojik şartları ve onların fayda (kayıtsızlık) fonksiyonlarının değerlendirilmesi yer almaktadır. Lüks malların ticaretinde itibar ve statü faktörleri dikkate şayan bir rol oynamaktadır. Bu yönüyle İbn Teymiye''yi Veblenci gösteriş tüketimi teorisinin bir ortaçağ öncüsü sayabiliriz.

Serbest piyasacılar ile merkezî yönetimin resmî fiyat tesbitinden yana olanlar arasında İbn Teymiye orta bir yerde durmaktadır. Normal durumlarda piyasaya müdahale edilmesini reddetmekte, kıtlık zamanlarındaysa, ahalinin yiyecek ihtiyacının temini için otoritelerin piyasaya müdahil olmasını hoş karşılamaktadır. Kısacası, spekülatif fiyat yükselişlerini önlemek maksadıyla denetim yanlısı olmakla beraber, loncalar veya devlet yöneticileri tarafından genel fiyat tesbitini reddetmektedir. Çünkü bu tür müdahale hem etkisiz, hem verimsizdir. Ne uzun boylu uygulanabilir, ne de randıman alınabilir. Spengler''in ifadesini ödünç alırsak, İbn Teymiye bir protoekonomist idi.


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...