1980''ler Türkiye''de yeni ve farklı bir girişimci kuşağı kadar, yeni ve farklı bir yönetici kuşağının da ortaya çıktığı dönemdir. Bond çantalı, en az iki dilli bu ''yeni sınıf''tan bir kısmı sonradan girişimci sınıfına yükselmek istediyse de, çoğunlukla başarısız oldular. Neden? Akıllarının bildiğini elleri bilmediği için!
Mehmet ve Şürekası, 21. yüzyıl başlarının tipik ''başarı-odaklı'' işletmelerinden biri. Giderek büyüyen küresel lojistik sektöründen, her geçen gün daha yüksek bir pay almak istiyorlar. Sadece istemiyor; bunu pekâla yapabileceklerine inanıyorlar. Çeyrek yüzyıllık sektör tecrübesiyle, ''Biz yapmasak, kim yapabilir ki?'' diyecek kadar da iddialılar. İddia ve özgüven olmadan, başarı olmaz!
''Mehmet ve Şürekası'' ifadesi dikkatinizi çekmiştir. Mai ve Siyah yazarı Halit Ziya Uşaklıgil''in Ferdi ve Şürekası''nı hatırlatıyor, değil mi? Evet, tam romanı yazılacak bir ''aile''. Şüreka, şerik''in çoğulu; ortaklar demek. Mehmet ve Ortakları. Tabii, Mehmet''in günlük iş ortamında hemen hiç gözükmeyen hissedarları var. Onlara yasal ortaklar diyorum. Benim ''Mehmet ve Ortakları'' derken kasdettiğim ise, mesai arkadaşları. Hissedarlar Mehmet''le nakitlerini paylaşmış olanlardır; ortaklar ise vakitlerini paylaşanlar. Her birinin hakkı ayrı hesaplanır ve ödenir. Şirketin başarısı, bu ''ortak hesabı'' incelikle kavramakta yatıyor. Bilgiden çok, tecrübeyle idrak edilecek bir gerçektir bu!
Tecrübe aslında en derin bilgidir. Filozof Michael Polanyi ''tacit knowledge'' diyor buna; örtük bilgi. Mesela, bir duvara çivi çakarken; aklen biliyoruz ki, çekiçle çivinin tam ortasına birkaç vuruş yaparsak, onu çakmış olacağız. Mesele şu: Aklımızın bildiğini, elimiz de biliyor mu? Elimiz bilmiyorsa (yani yeterince deneyimli değilsek), muhtemelen çiviyi çakamayacağız. Birkaç kere ya elimize vuracağız, ya çiviyi eğeceğiz. Tecrübesiz (örtük bilgisiz) açık bilgi, bizi yarı yolda bırakır.
1980''lerin ortalarında Türkiye Dış Ticaret Derneği''nin (TURKTRADE) araştırma müdürüydüm. Enka, Tekfen, Ram gibi, ihracat sektörümüzün en büyük şirketleri bu dernekte bir araya gelmişlerdi. Bir nevi TÜSİAD''ın dış ticaret kolu idi dernek. Süper Müsteşar Ekrem Pakdemirli başkanlığında, neredeyse her hafta bir başkentteydik. Bağdat''tan dönüp Tahran''a; Moskova''dan dönüp Kahire''ye giderdik.
1980''ler Türkiye''de yeni ve farklı bir girişimci kuşağı kadar, yeni ve farklı bir yönetici kuşağının da ortaya çıktığı dönemdir. Bond çantalı, en az iki dilli bu ''yeni sınıf''tan bir kısmı sonradan girişimci sınıfına yükselmek istediyse de, çoğunlukla başarısız oldular. Neden? Akıllarının bildiğini elleri bilmediği için!
Delikanlılar, diyelim her Tahran seferinde 10, 20, 30 milyon dolarlık demir-çelik bağlantısı yapıyorlardı. Aralarında şöyle konuştuklarına çok şahit olmuşumdur: Abi, yılda en az 100 milyon dolarlık iş bağlıyorum. Şirkete yüzde 5 temiz (net) para kazandırsam, 5 milyon dolar demektir bu. Ben ne kazanıyorum? Yılda maksimum 100 bin dolar! Kendi şirketimi kursam; yılda 100 değil de 10 milyon dolarlık iş bağlasam; 500 bin dolar temiz para kazanırım!
Bu mantıkla kurulan şirketlerin en uzun ömürlüsü iki yıllık olabildi. Delikanlılar şunu farketmemişlerdi ki, kendileri Tahran''a uçmadan önce, Enka veya Tekfen''in tecrübeli ''patronları'' sıfatıyla Şarık Tara veya Feyyaz Berker, muhtemelen Başbakan Turgut Özal''ın verdiği bir referans mektubuyla Tahran''a gitmiş, gerekli temaslarda bulunmuş, olması gereken ön hazırlıkları yapmışlardı. Delikanlılarımıza ise aslında hazırlanmış yemeği şirkete servis etmek kalmıştı. Bunu anladıklarında, iş işten geçmiş bulunuyordu.
n Hata yapmak, insan doğasının gereğidir. İnsanoğlu hata yapmasaydı, dünyada yaşamaya mahkûm olmayacaktı. İnsanın ana yurdu Cennet''tir. Ana-Babamız yanılıp da Şeytan''a uymasalardı, hâlâ orada yaşıyor olacaktık!
İş ve siyaset hayatında hatalar bereket kaynağıdır. (Arzu edenler, bereket yerine verimlilik, prodüktivite gibi kelimeleri de kullanabilirler! Verimlilik bilinci bizi dünya cennetine; bereket bilinci ise ana yurdumuza kavuşturur!) Yalnız, bereketin kaynağı, bir defa işlenen hatalardır. Aynı hataları tekrar tekrar işlemek, kalitesizliğin maliyetini arttırmaktan başka işe yaramaz.
İşyerlerinde hataları minimize etmenin en iyi yolu, konsantrasyondur, yani yapılan işe yoğunlaşma.
Bilim adamları basit bir bilimsel gerçekten söz ederler: Beynimiz, bir zaman diliminde bir tek konu veya görev üzerinde yoğunlaştığında en iyi şekilde işler ve en yüksek verim ve hatasızlık payına ulaşır. Aynı anda birçok işle uğraşma yeteneğimiz vardır kuşkusuz, ama bunlardan ancak birine kendimizi gerçek anlamda verebiliriz. Diğer işleri yarı dikkat ve yarı bilinçle sürdürebiliriz.
İş yerlerinde sürekli aynı hataların tekrar edildiğinden çok yakınılır. Bunun sebebi, işe gerçek yoğunlaşmanın olmaması, aynı anda aynı kişinin birçok işi birden yapmaya kalkmasıdır. Şu kovboy hikâyesi tam da bu tür işyerleri için anlatılmıştır:
İki arkadaş sinemaya giderler. Filmde boyuna çekişen iki kovboy vardır. Ne banka soygunlarından kazandıkları paraları paylaşabilirler, ne filmin başrolündeki güzel kızı. Filmin sonunda kaçınılmaz düello anı gelip çatar. Arkadaşlardan daha uyanık gözükeni, diğerinin kulağına eğilip, bıyıklı kovboy bıyıksızı vuracak der. Diğeri ise bıyıksızı tutar ve akşam yemeğine bahse tutuşurlar. Uyanık olanın dediği çıkar ve bıyıklı kovboy bıyıksızı öldürür. Yemek yenip parası ödendikten sonra, uyanık gülmeye başlar. ''Benim bu filme ikinci gelişim'' der. ''Bıyıklının diğerini vuracağını biliyordum.'' Diğerinin cevabı daha ilginçtir: ''Benim bu filme 12. gelişim. Şu bıyıksız hıyar hep aynı hatayı yapıyor. Bu sefer yapmaz dedim, gene yaptı!''
Her yönetici, işletmesindeki hatalar hususunda şöyle bir mantık yürütebilir:
İşletmelerde ortaya çıkan hataları iki genel gruba ayırabiliriz: Yaklaşım hataları, işlem hataları. Yaklaşım hatalarını bertaraf etmenin tek yolu, yanlış yaklaşımdan geri dönmektir. İşlem hatalarını en aza indirmek içinse yedi basamaklı bir reçete öneriliyor:
Planın doğru olması yetmez; etkin biçimde uygulanması gerekir. Doğruluk bilgiden; etkin uygulama tecrübeden gelir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.