Bana sorma ben bilmem...
Mustafa ÖzelYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 10/02/2008, Pazar • Yeni Şafak Haber Merkezi
Aşkı, sevdayı. Bana doları sor, yuroyu sor, mor yeteleyi sor. Şarkısını sanki ben bestelemişim gibi, finans piyasaları dalgalanmaya başladı mı telefonlarım susmak bilmez: Hocam, ne yapalım? Dolar hızla yükselir mi? Borsa düşer mi? Euro toplayalım mı? Adama sormazlar mı: Madem paran var, aklın niye yok? Yahut: Madem Mustafa Özel''in aklı var, parası niye yok?
Gençler (cahiller mi desem) cesur olurmuş. Yeni Şafak''ta ilk yazdığım günlerde (1995 başları) şöyle bir başlık atmıştım: "1 Dolar = 1 DM" Tam bir Nostradamus edasıyla 2000 yılına doğru Dolar ile Alman Markının eşitleneceğini; herkesin hesabını kitabını buna göre yapması gerektiğini "haber veriyordum". (Euro yaklaşık 2 DM ettiğine göre, bunu "1 Euro = 2 Dolar" olarak okuyun.)
Bugünden geriye baktığımda, iktisat mantığımda bir hata olmadığını görüyorum. Kendi idrakimce "uzun vadeli trendleri" okumaya çalışıyordum. Amerikan ekonomisi 1980''lerden itibaren göreli çöküşe geçmişti ve borçla (= başka ülke insanlarının tasarruflarıyla) ayakta duruyordu. Böyle bir ülkenin parasına başka ülke insanlarının iltifatı uzun boylu sürüp gitmezdi. Dolayısıyla Doların düşüşü, buna karşılık başta DM olmak üzere Avrupa paralarının yükselişi kaçınılmazdı. Son gelişmeler de gösteriyor ki, 2010 yılına doğru bu tahminim tutabilir. Yani sonuçta haklıyım, fakat 10 yıl gecikmeyle! Kıssadan hisse: İktisatçılara sorun, fakat uzun vade aklıyla piyasanın kısa vade aklını birleştirmeye çalışın.
Artık spesifik soru soranlara şöyle diyorum: Nokta tahminlerinizi ya piyasaları içeriden takip eden yaşlı finans kurtlarına, ya da genç iktisatçılara sorun. Bense size, kriz olsa da olmasa da işinize yarayacak tedbirler söyleyeyim. Zira tedbirli iseniz, krizler sizin için bulunmaz fırsattır. Malum, 21 Şubat 2001''de Türkiye belki de tarihinin en korkunç ekonomik krizine girmişti. Krizden sadece 10 gün önce bu gazetede yazdığım "Hayat Krizsiz Çekilmez" başlıklı yazıda bakın neler söylüyorum:
Son günlerde telefon veya e-mail ile bana en sık sorulan soru şu: Bir kriz bekliyor muyum? Cevabım birçok kişiyi şaşırtıyor: "Hayat krizsiz çekilmez. Kriz yoksa hayat da yoktur!" Bunu sırf şık bir söz söylemek için söylüyor değilim. Gerçekten bireyin veya kurumların (aile, şirket, devlet, vs.) hayatında en doğal olgunun kriz olduğuna inanıyorum. Birey veya kurum krizi atlatabildiği, daha doğrusu krizle yaşamayı öğrenebildiği ölçüde ayakta kalır.
Sokaktaki gürültüye aldanmayın. Yakın zamanda Türkiye''de ekonomik kriz olmaz. Ciddi küresel sarsıntılar bile ülkemizde artık eski tahribatları yapmıyor. Fakat gene de olası kriz ortamlarında ayakta kalmak mı istiyorsunuz? O halde:
1. İntibak yeteneğinizi arttırın. Dikkat edin, doğada ayakta kalan varlıklar en güçlüler değil, intibak yeteneği en yüksek olanlardır. İnsanların dünyasında da durum farklı değildir: Adana''da Şubat ayında gömlekle dolaşan bir delikanlıyı uçağa bindirip Erzurum''a gönderin; bünyesi ne kadar güçlü olursa olsun, o haliyle Erzurum''da iki saatte bronşit olur. İnat ederse zatürreeye bile çevirebilir. Yapacağı tek şey, yeni çevreye intibak etmek, üzerine bir kazak, ceket, hatta palto giymektir.
2. Başkalarına emsal olabilecek bir önderlik üslubu geliştirin. Kriz uğraklarında emsal önderliğin önemi birkaç katına çıkar. Akıl ve ahlak her zaman gereklidir. Fakat böyle anlarda önderlik aklı ve ahlakı şirketleri şaha kaldırır.
3. Servetinizi sermayeye dönüştürün. Anadolu sermayedarının en büyük zaafı, ticaret sermayesinden zaman zaman hatırı sayılır kesintilerle yazlık ev, lüks araba, tekne, vb. gereksiz şeylere yatırım yapmasıdır. Yazlık evi belki yılda iki üç gün kullanacak, tekneye hiç binemeyecek, ama külliyetli bir para ödediği yetmiyormuş gibi, bir de yıl boyu masraflarını karşılayacaktır. Kriz zamanlarında, tam aksine, servet sermayeye dönüştürülmeli, finans maliyetinden kaçınılmalıdır. Bunu zamanında yapamayanlar, sıkıştıklarında servetlerini kelepir fiyata satmak zorunda kalırlar.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.