Dayanış ve yarış!
Mustafa ÖzelYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 08/10/2006, Pazar • Yeni Şafak Haber Merkezi
Başarı, zıt uçların birleştirilmesinde, en azından dengelenmesinde yatıyor. Meseleyi ister birey, ister örgüt kademesinde ele alalım, yarışma ile dayanışma dengelenmediği zaman, bütün tarafların kaybettiği bir kaosa sürükleniriz.
İlk ve orta okul yıllarımı gözümde canlandırmaya çalışıyorum. Karaköse''de, vali konağına bitişik Atatürk İlkokulu. Sınıfta üç çalışkandan biriyim; diğerleri Mehmet Ali Kaya ile Özcan Çankaya. Yediğimiz içtiğimiz ayrı gitmiyor. Evet, bir yandan yarışıyoruz; ama diğer yandan da beraber çalışıyor, birbirimizi cidden kolluyoruz. Herhangi bir sebeple benden matematik veya Türkçe defterimi "akşama ödünç" istediklerinde, hemen vermekle kalmıyor, bundan gizli bir mutluluk da duyuyorum. (Mehmet Ali, Cerrahpaşa''yı bitirip doktor oldu; Özcan''dan haber alamıyorum.)
Bunlara ilave olarak, orta ve lisede en çalışkan arkadaşlarımız olan Çetin Kaya Koç, Refik Koçak ve diğerleriyle de ilişkimiz aynıydı. Hem yarışır, hem ortak çalışırdık. Çetin İTÜ''den sonra ABD''ye gitti ve elektronik mühendisliğinde dünyanın sayılı profesörlerinden biri oldu. Refik ise birinci sınıf bir kimya öğretmeni oldu ve arkadaşlarıyla beraber Final Dergisi Dershaneleri''ni kurdu. Zamanla çalışma alanlarımız farklılaşınca, yarışma gitti, geriye sadece dayanışma kaldı. (Nefsimi biraz okşasa da, Çetin''in son buluşmamızda söylediği bir sözü paylaşmak isterim: "Mustafa, sen bir ada gibisin. Bizler Ağrı''dan çıkıp, dünya denen kocaman bir okyanusta yüzüyoruz. Yorulunca, arada bir senin adaya çıkıp dinleniyoruz. Seni çok seviyoruz Misto!")
Gelmek istediğim nokta şu: Yarışma, hayatın ana ilkelerinden biri. Yarışmadan, bireyliğimizi, tekliğimizi, biricikliğimizi hissedemiyoruz. Fakat bunu, başkalarının pahasına değil; onlarla dayanışma içinde gerçekleştirebileceğimizi de öğrenmemiz gerekiyor. Bizi insanlaştıran, bu öğrenme sürecidir. (İnsan, Arapça elif, nun ve sin harflerinden oluşuyor. Kök anlamı yaklaşmak demek. Ötekine yaklaştığımız ölçüde insan oluyoruz!)
Türkçede yiğitlik kelimesiyle anlatılmak istenen, amaçsız kahramanlık gösterisi yapmak değil, birbirine hesapsız yaklaşarak gerçek bir dayanışma içine girmektir. Geçen hafta sunduğum Karacaoğlan şiirinde, insana âşık halk ozanı "yiğidin iyisi nasıl olmalı?" sorusuna özetle şöyle cevap veriyordu:
Bu öğütler, günümüzün şirket yöneticileri için de aynen geçerlidir. Örneğin, ciddi yönetim düşünürlerinden James O''Toole''un bugünün değer-esaslı liderlerinde aradığı başlıca dört nitelik şunlardır:
Evet, lider dürüst olacak; adamlarına itimat edecek; onları sahiden dinleyecek ve sahiden saygı duyacak. Bu niteliklere sahip değilse, er veya geç, kimsenin peşi sıra yürümediğini görecektir. Tıpkı 20. yüzyıl halk ozanlarımızdan Posoflu Zülali''nin resmettiği gibi:
Bakarsın ki vefasızdır bir adam
Er yiğidin kulübesin ara bul
Evvelki hafta anlattığım, Mehmet ve Şürekası''nın 12 kritik sorusu içinde 8. soruyu önemseyenler, davalarını çok ateşli bir biçimde savunmuştular. Soruyu hatırlayalım: "Şirketimin misyon veya maksadı, bana yaptığım işin önemli olduğu duygusunu veriyor mu?" Bu soruya öncelik veren arkadaşlara göre, misyon yahut ideali net olmayan ve çalışanlar tarafından tam anlaşılıp benimsenmeyen işletmelerde başarılı olmak hayaldir. Önce idealden başlamalıyız. Ben ideali şirketler için fazla soyut bulduğumu; belki siyasî tartışmalardan da esinlenerek "ideoloji" kavramını kullanmamızın daha uygun olabileceğini söyledim.
İdeoloji bir "değer sistemi" demektir. Bir grup insanı, ortak bir hedef uğrunda seferber edebilmek için ideolojilere ihtiyaç vardır. Türkiye''de ideoloji hep sınıf kalıpları içinde ele alınmış olduğundan, genelde olumsuz çağrışımlara sahiptir: Dar kafalılık, anarşistlik, uzlaşmazlık gibi. Oysa bir değer sistemi olarak ideoloji olumlu bir fikirler manzumesi tarzında da anlaşılabilir. Böyle anlaşılması durumunda, her türlü örgütlenmeler için hayatî önem taşır. İdeolojisiz organizasyon, ruhsuz beden gibidir.
İster aile, ister şirket, ister devlet veya imparatorluk olsun, çekirdek bir ideolojiye sahip olmadan sağlam bünyeye sahip olmak mümkün değildir. Sağlam kafa sağlam vücutta, sağlam vücut sağlam değerlerde içkindir.
Gandi, 1904 yılında Güney Afrika''da bir dergi yayınlar. Hayatını ileri ölçüde basitleştirmekle beraber, içindeki insanî cıvıltıyı kelimelere dökmekte zorlanır. Ruskin''in Unto This Last başlıklı kitabını okur ve eseri şu üç ilkede özetler: 1. Bireyin iyiliği, organizasyonun (toplumun) iyiliğinde yatıyor; 2. Her tür çalışma aynı değerdedir; 3. Yaşamaya değer hayat, alnından ter boşananların hayatıdır. Yayınevini hemen bir çiftliğe taşır. Her gün, çiftliğin bütün el işleri tamamlanmadan, dergiye el atılmaz. Bu dergi organizasyonu, Hindistan''ın bağımsızlığına giden yolu açar!
Bunların günümüz şirketleriyle ne alakası var? Yönetim biliminin ilkeleri kolay kolay değişmez. Çekirdek bir ideoloji, bugün de büyük küçük her türlü işletme için hayatî önem taşır. Elbette, ideolojinin muhtevası işletmeden işletmeye fark gösterir. Ama mutlaka çekirdek bir ideolojisi olanların ömrü uzun olur. James Collins ile Jerry Porras, bu fikri ispat için çok sayıda küresel işletmeyi içeren uzun bir araştırma yaptılar ve mükemmel bir kitap yayınladılar: Kalıcı Şirket. (Türkçesi Sistem Yayıncılık tarafından yayımlandı.) Bu önemli kitabı tek cümleyle özetleyecek olursak: Uzun ömürlü şirketler, vizyoner şirketlerdir. Vizyonu olanların mutlaka bir çekirdek ideolojileri ("core ideology") vardır. İşte seçilmiş şirketlerin çekirdek ideolojilerinden örnekler:
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.