Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Başarı, zıt uçların birleştirilmesinde, en azından dengelenmesinde yatıyor. Meseleyi ister birey, ister örgüt kademesinde ele alalım, yarışma ile dayanışma dengelenmediği zaman, bütün tarafların kaybettiği bir kaosa sürükleniriz.

İlk ve orta okul yıllarımı gözümde canlandırmaya çalışıyorum. Karaköse''de, vali konağına bitişik Atatürk İlkokulu. Sınıfta üç çalışkandan biriyim; diğerleri Mehmet Ali Kaya ile Özcan Çankaya. Yediğimiz içtiğimiz ayrı gitmiyor. Evet, bir yandan yarışıyoruz; ama diğer yandan da beraber çalışıyor, birbirimizi cidden kolluyoruz. Herhangi bir sebeple benden matematik veya Türkçe defterimi "akşama ödünç" istediklerinde, hemen vermekle kalmıyor, bundan gizli bir mutluluk da duyuyorum. (Mehmet Ali, Cerrahpaşa''yı bitirip doktor oldu; Özcan''dan haber alamıyorum.)

Bunlara ilave olarak, orta ve lisede en çalışkan arkadaşlarımız olan Çetin Kaya Koç, Refik Koçak ve diğerleriyle de ilişkimiz aynıydı. Hem yarışır, hem ortak çalışırdık. Çetin İTÜ''den sonra ABD''ye gitti ve elektronik mühendisliğinde dünyanın sayılı profesörlerinden biri oldu. Refik ise birinci sınıf bir kimya öğretmeni oldu ve arkadaşlarıyla beraber Final Dergisi Dershaneleri''ni kurdu. Zamanla çalışma alanlarımız farklılaşınca, yarışma gitti, geriye sadece dayanışma kaldı. (Nefsimi biraz okşasa da, Çetin''in son buluşmamızda söylediği bir sözü paylaşmak isterim: "Mustafa, sen bir ada gibisin. Bizler Ağrı''dan çıkıp, dünya denen kocaman bir okyanusta yüzüyoruz. Yorulunca, arada bir senin adaya çıkıp dinleniyoruz. Seni çok seviyoruz Misto!")

Gelmek istediğim nokta şu: Yarışma, hayatın ana ilkelerinden biri. Yarışmadan, bireyliğimizi, tekliğimizi, biricikliğimizi hissedemiyoruz. Fakat bunu, başkalarının pahasına değil; onlarla dayanışma içinde gerçekleştirebileceğimizi de öğrenmemiz gerekiyor. Bizi insanlaştıran, bu öğrenme sürecidir. (İnsan, Arapça elif, nun ve sin harflerinden oluşuyor. Kök anlamı yaklaşmak demek. Ötekine yaklaştığımız ölçüde insan oluyoruz!)

Türkçede yiğitlik kelimesiyle anlatılmak istenen, amaçsız kahramanlık gösterisi yapmak değil, birbirine hesapsız yaklaşarak gerçek bir dayanışma içine girmektir. Geçen hafta sunduğum Karacaoğlan şiirinde, insana âşık halk ozanı "yiğidin iyisi nasıl olmalı?" sorusuna özetle şöyle cevap veriyordu:

Yüzü güleç kendi yaman olmalı
Gönlünün gamını alan olmalı
Yiğidin başında duman olmalı
İçinden sıdk ile yanan olmalı.
Yiğidin ardında duran olmalı
Evet, yiğit, yiğidin ardında durandır. İnsanlar arasında tam bir itimat yaratılmadıkça, hiçbir organizasyon (aile, şirket, devlet, toplum) başarıya ulaşamaz. Kudema (önceki yüzyılların bilginleri) bu gerçeğin derinden farkındaydılar. Mesela, Ebu Necib Sühreverdî tarafından miladî 12. yüzyıl ortalarında yazılıp Selahaddin Eyyubî''ye sunulan Nehcü''s-Sülûk fî Siyâseti''l-Mülûk başlıklı siyasetnâmede, devlet başkanlarının yönetim ve siyasette sekiz şeye benzemeleri iyi olur deniliyordu: Yağmur, güneş, ay, rüzgâr, ateş, su, yeryüzü ve ölüm. Usul-i siyasetle ilgili bu nefis değerlendirmenin ay bölümü şöyleydi: "Tam göründüğü gecelerde ışığı cihana yayılıp nasıl ki uzak yakın insanların çoğu onun ışığıyla aydınlanıyorsa, devlet başkanı da yüce meclislerinde parlak nur şulelerini yaymakla uzak yakın herkese ışığını saçmalı, adalet kamerinin ışıklarını sırf seçkinlere hasretmeyip, ay gibi cömert ve feyizli ışıklarını (adalet ve keremini) her zümreye yaymalı, hiç kimseyi adalet kamerinin berrak aydınlığından yoksun bırakmamalıdır."

Bu öğütler, günümüzün şirket yöneticileri için de aynen geçerlidir. Örneğin, ciddi yönetim düşünürlerinden James O''Toole''un bugünün değer-esaslı liderlerinde aradığı başlıca dört nitelik şunlardır:

  • Bütünlük ve dürüstlük. Hedeflerinden hiş şaşmaz ve ilkelerini sulandırmazlar. Aynı anda hem ilkeli, hem pragmatiktirler.
  • İtimat. Takipçilerinin değer ve tutkularını yansıtırlar. Liderliği ayrıcalık değil, sorumluluk olarak görürler. Hizmet ederler.
  • Dinleme. Hizmet ettikleri insanlara kulak verirler, fakat kamuoyu denen şeyin tutsağı da değildirler. Danışmanları arasındaki farklı fikirleri teşvik ederler. Fikirleri sınar, meselelerin bütün yönlerini araştırırlar.
  • Takipçilere saygı. Liderlerin lideridirler. Derinden pragmatik olsalar da, söz ve fiillerine tutkuyla inanırlar.

    Evet, lider dürüst olacak; adamlarına itimat edecek; onları sahiden dinleyecek ve sahiden saygı duyacak. Bu niteliklere sahip değilse, er veya geç, kimsenin peşi sıra yürümediğini görecektir. Tıpkı 20. yüzyıl halk ozanlarımızdan Posoflu Zülali''nin resmettiği gibi:

    Bakarsın ki vefasızdır bir adam


    Uzak dolaş arkasına takılma
    Sakın ülfetine aldanma her dem
    Aklın topla ataşına yakılma
    Namert kapısına gider eğri yol
    Gidip o namerde olmayasın ku
    l

    Er yiğidin kulübesin ara bul


    Muhannetin sarayına yıkılma
    Şirideolojisi net miketinizin ?

    Evvelki hafta anlattığım, Mehmet ve Şürekası''nın 12 kritik sorusu içinde 8. soruyu önemseyenler, davalarını çok ateşli bir biçimde savunmuştular. Soruyu hatırlayalım: "Şirketimin misyon veya maksadı, bana yaptığım işin önemli olduğu duygusunu veriyor mu?" Bu soruya öncelik veren arkadaşlara göre, misyon yahut ideali net olmayan ve çalışanlar tarafından tam anlaşılıp benimsenmeyen işletmelerde başarılı olmak hayaldir. Önce idealden başlamalıyız. Ben ideali şirketler için fazla soyut bulduğumu; belki siyasî tartışmalardan da esinlenerek "ideoloji" kavramını kullanmamızın daha uygun olabileceğini söyledim.

    İdeoloji bir "değer sistemi" demektir. Bir grup insanı, ortak bir hedef uğrunda seferber edebilmek için ideolojilere ihtiyaç vardır. Türkiye''de ideoloji hep sınıf kalıpları içinde ele alınmış olduğundan, genelde olumsuz çağrışımlara sahiptir: Dar kafalılık, anarşistlik, uzlaşmazlık gibi. Oysa bir değer sistemi olarak ideoloji olumlu bir fikirler manzumesi tarzında da anlaşılabilir. Böyle anlaşılması durumunda, her türlü örgütlenmeler için hayatî önem taşır. İdeolojisiz organizasyon, ruhsuz beden gibidir.

    İster aile, ister şirket, ister devlet veya imparatorluk olsun, çekirdek bir ideolojiye sahip olmadan sağlam bünyeye sahip olmak mümkün değildir. Sağlam kafa sağlam vücutta, sağlam vücut sağlam değerlerde içkindir.

    Gandi, 1904 yılında Güney Afrika''da bir dergi yayınlar. Hayatını ileri ölçüde basitleştirmekle beraber, içindeki insanî cıvıltıyı kelimelere dökmekte zorlanır. Ruskin''in Unto This Last başlıklı kitabını okur ve eseri şu üç ilkede özetler: 1. Bireyin iyiliği, organizasyonun (toplumun) iyiliğinde yatıyor; 2. Her tür çalışma aynı değerdedir; 3. Yaşamaya değer hayat, alnından ter boşananların hayatıdır. Yayınevini hemen bir çiftliğe taşır. Her gün, çiftliğin bütün el işleri tamamlanmadan, dergiye el atılmaz. Bu dergi organizasyonu, Hindistan''ın bağımsızlığına giden yolu açar!

    Bunların günümüz şirketleriyle ne alakası var? Yönetim biliminin ilkeleri kolay kolay değişmez. Çekirdek bir ideoloji, bugün de büyük küçük her türlü işletme için hayatî önem taşır. Elbette, ideolojinin muhtevası işletmeden işletmeye fark gösterir. Ama mutlaka çekirdek bir ideolojisi olanların ömrü uzun olur. James Collins ile Jerry Porras, bu fikri ispat için çok sayıda küresel işletmeyi içeren uzun bir araştırma yaptılar ve mükemmel bir kitap yayınladılar: Kalıcı Şirket. (Türkçesi Sistem Yayıncılık tarafından yayımlandı.) Bu önemli kitabı tek cümleyle özetleyecek olursak: Uzun ömürlü şirketler, vizyoner şirketlerdir. Vizyonu olanların mutlaka bir çekirdek ideolojileri ("core ideology") vardır. İşte seçilmiş şirketlerin çekirdek ideolojilerinden örnekler:

    3M
  • Innovasyon (icat ve yenilik).
  • Mutlak dürüstlük.
  • Bireysel inisiyatife saygı.
  • Namuslu hataları hoşgörmek.
  • Ürün kalite ve güvenilirliği.
  • "Gerçek işimiz sorun çözmektir."
    AMERICAN EXPRESS
  • Kahramanlara yaraşır müşteri hizmeti.
  • Dünya çapında servis güvenilirliği.
  • Bireysel inisiyatifin teşviki.
    MOTOROLA
  • Kesintisiz kendini yenileme.
  • Üstün kalite, adil fiyat.
  • "İçimizdeki örtük yaratıcı gücün önünü açmak."
  • İşgörene onurlu birey muamelesi.
  • İşin her vechesinde dürüstlük ve ahlâk.
    SONY
  • Halka yararlı teknolojik ilerlemeden gelen neşeyi tatmak.
  • Japon kültürünü ve millet statüsünü yükseltmek.
  • Öncü olmak. İmkânsızı gerçekleştirip, başkasının kuyruğuna takılmamak.
  • Her bireyin kabiliyet ve yaratıcılığına saygı göstermek.
  • Yorumlar

    Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

    10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

    10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...