Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Popüler bir ekonomi dergisi 700. yıl kutlamaları vesilesiyle Türkiye''nin ekonomik sisteminin dünü ve bugünüyle ilgili bir soruşturma yapıyor. Dergiye verdiğim cevapları okuyucularım için kısaca özetliyorum:

1. Cumhuriyetin ilanından sonra devlet niçin sermaye biriktirme ihtiyacı duymuş ve bu amaç için neler yapmıştır?

İmparatorluk, siyaset eksenli bir toplum sistemiydi. Ekonomik faaliyetler, siyasî merkezin irâdesine tâbiydi. Merkezî bürokrasi, taşrada mümkün olduğu kadar fazla ve verimli ekonomik faaliyet yapılmasını, dolayısıyla merkeze daha fazla vergi akmasını teminat altına almaya çalışıyordu. Fakat, Avrupa''dakinin aksine, başınabuyruk bir kapitalist sınıfın gelişmesini de istemiyordu. Bu yüzden, 18. yüzyıl ortalarına kadar başarılı bir şekilde işleyen Osmanlı ekonomisi, kapitalist yapıların Osmanlı ekonomisini etki altına almaya başlamasından sonra tökezlemeye başladı. Avrupa ile rekabet amacıyla 19. yüzyıl başlarında devletin inisiyatifiyle kurulan az sayıdaki kâğıt veya ayakkabı fabrikası gibi girişimler de "liberal" dış ticaret politikaları yüzünden başarılı olamadı.

Dolayısıyla, Cumhuriyet yönetimi İmparatorluk''tan dikkate değer bir sanayi ve sermaye birikimi tevarüs edemedi. Balkan, Çanakkale ve Kurtuluş savaşları da ekonomiyi tam anlamıyla bir kıskacın içine almıştı. Her ne kadar, Cumhuriyetin daha ilk yılındaki İzmir İktisat Kongre''sinde özel sektör ilkesine dayalı liberal bir ekonominin amaçlandığı belirtilse de, birkaç yıl sonra patlak veren Büyük Bunalım''dan sonra, devletin sanayileşme hamlesine bizzat girmesi ve tekstilden demir çeliğe kadar birçok alanda yatırım yapması kaçınılmaz oldu. Sümerbank, Etibank gibi kuruluşlar bu zorunluluğun eseridir.

Türkiye''de, devlet desteğindeki gerçek bir özel sektör ekonomisi (1950''lerdeki hazırlıktan sonra), 1960''ların "planlı" döneminde oluşabildi. Bugün ilk 100 içine giren en büyük sanayi kuruluşlarımızın beşte dördü 1960-80 döneminde kurulmuştur.

2. Sermayenin resmi ideoloji içindeki yeri nedir ve devlet, sermaye için nasıl bir araçtır?

Kapitalizm, devlet ile sermaye arasında bir füzyon yaşanması demektir. İmparatorluk sistemlerinin aksine, kapitalizmde siyasî sistem ekonomik faaliyetlerin başarı ve kazancını teminat altına almaya çalışır. Resmî ideoloji sermayeyi yüceltmek ve sermaye birikimini kutsal bir amaç gibi sunmak zorundadır. Ancak, kapitalist sistemin merkezinde yer alan devletler ile çeperinde yer alan devletlerin sermaye sınıfına yaklaşımlarında temel bir farklılık vardır. Merkez devletleri (mesela ABD, Almanya veya Japonya), şirketlerinin iç ekonomide mümkün olduğu kadar rekabetçi, dünya pazarında da elden geldiğince tekelci konumda bulunmalarını arzu ederler. İçeride rekabetçilik verimliği arttırır, ulusal kaynakların daha rasyonel kullanılmasını sağlar ve devlet gelirlerini çoğaltır. Küresel pazarda tekelleşme ise ülkeye daha fazla dış kaynağın çekilmesini mümkün kılar. Devletler tüm siyasî, ekonomik ve kültürel güçlerini harcayarak, dünya pazarından daha yüksek pay almaya çalışırlar.

Türkiye ve benzeri çeper (veya yarı-çeper) devletlerde durum farklıdır. Onların sınırları dahilinde çalışan şirketler iç pazarda mümkün olduğunca tekelci, dışarıdaysa ancak sınırlı ölçüde rekabetçidirler. İç pazardaki tekelcilik verimsizliği besler ve kaynakların hor kullanılmasıyla sonuçlanır. Devletin gelir kaynakları reel bazda her geçen gün kurumaya yüz tutar. Sermaye sınıfı, devlet imkânlarını kullanarak, karşısına çıkacak dahilî rakipleri yok eder. Devlet ise, böyle bir gelişmeye araç olmakla, kendi yaşama imkânlarını kısıtlamış olur. Nitekim, bugün Türkiye''de büyük sermaye sınıfı, devlete yüzde 50 reel faizle borç vermek suretiyle ayakta durabilmektedir. Devlet ise, halktan topladığı verginin dörtte birini eğitim, sağlık, savunma ve diğer bütün ihtiyaçları için harcarken, dörtte üçünü bu verimsiz sınıfa transfer etmektedir. Bu durum, hem devlet, hem de büyük sermaye için, sonun başlangıcıdır!


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...