Dil kadrini bilelim!
Mustafa ÖzelYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 05/11/2006, Pazar • Yeni Şafak Haber Merkezi
Yönetim düşünürlerine göre, ileri derecede motive edilmiş insanlar, kendilerinden daha iyi eğitilmiş, daha donanımlı, hatta daha zeki insanlardan genellikle daha başarılı olur, amaçlarına daha çabuk ulaşırlar. Meseleyi böyle vazetmek, dilin büyüleyici gücüne inanmak demektir.
Şöyle bir soruyla girelim Pazar yazısına: Zeki ve bilgili insanlardan oluşan bir şirket mi daha başarılı olur; elemanları o ölçüde zeki ve bilgili olmasa bile, iyi motive edilmiş bir şirket mi? Başka bir deyişle, işyerinde motivasyonun eğitim ve yetenekten bile daha önemli olduğunu söylesem, durumu abartmış mı olurum? Kesinlikle hayır! Yönetim düşünürlerine göre, ileri derecede motive edilmiş insanlar, kendilerinden daha iyi eğitilmiş, daha donanımlı, hatta daha zeki insanlardan genellikle daha başarılı olur, amaçlarına daha çabuk ulaşırlar.
Meseleyi böyle vazetmek, dilin büyüleyici gücüne inanmak demektir. Tatlı dilin yılanı deliğinden çıkardığını söylesek bile, dilin toplumsal örgütlenmede gerçekten bu denli etkili bir silah olduğunu kabulde zorlanırız. Karacaoğlan bu zorluğu sezmiş olmalı ki, insanların "dil kadrini" bilmede zaaf gösterdiklerine şöyle işaret ediyor:
Nuh''un gemisine bühtan edenler
Yelken açıp yel kadrini ne bilir
O Süleyman kuş dilini bilirdi
Her Süleyman dil kadrini ne bilir?
İNSANLARI NASIL HAVAYA SOKARIZ?
Hepimiz biliriz ki, insanın beden ve kişiliğiyle bağlantılı aşağı yukarı değişmez ihtiyaçları vardır. Örneğin, her birey kendisinin ve ailesinin varlığını devam ettirebilmek, ayrıca çevresinden saygı görmek için belirli bir gelire muhtaçtır. Bu minimum sınırın ötesinde, daha rahat bir hayat sürdürmek, daha ileri hedeflere ulaşmak da çoğu bireyler için birer ihtiyaçtır. Fakat, ihtiyaç veya isteklerin üst sınırı yoktur. Haddinden fazlasını istemek; elde edemeyince de, eldekinin kıymetini bilmemek bir nevi nankörlüktür. Yine Karacaoğlan''ın ifade gücüne sığınırsak, aklımız çöplük çöplük dolaşacak olursa, hasbahçede gülün kıymetini asla bilemez:
Arap atlarında olur fırkalar
Kimi sarhoş yürür kimi ırgalar
Zibilliğe inip konan kargalar
Has bahçede gül kadrini ne bilir
Demek ki, motivasyon için, önce havaya sokulmaya uygun insan gerekir. Kişinin niyeti yoksa, ne yapsanız havaya girmez ve hiçbir şeyle yetinmez. Fakat bu, liderliğin önemini azaltmaz. Öyle durumlar vardır ki, liderlik yapması gerekenler, kendilerini tuhaf havalara kaptırıp, lider değil de otoriter gözükmeye çalışırlar. Buna eskiden "sonradan görme beylik" denirdi. Karacaoğlan bunu da resmetmekten geri durmuyor:
Dünya benim diye zenginlik satan
Helal ekmeğine haramlar katan
Sonradan sonraya beyliğe yeten
Zalim olur il kadrini ne bilir
Tabiatıyla, bir organizasyonda motivasyon bireyler için hem fırsatları içerir, hem de tehditleri. Fırsat motivasyonları şunlar olabilir: Maaş artışı, terfi, daha heyecan verici görev, seyahat imkânları, vs. Ama tehlikesiz fırsat olmaz. Tehdit-yönlü motivasyonlar da şunları içerebilir: İşini kaybetme riski, adil olmayan amirler, geleceği olmayan görev noktaları, uyumsuz iş arkadaşları, vs. Kişinin motivasyon düzeyi, bir bakıma motivatörlerin istek veya ihtiyaçları kamçılama yahut bastırma durumlarına göre belirlenir. Hedefleri tutturabilmek için beliniz bükülür, dişleriniz sökülür; fakat yaptığınız işin niteliğinden haberdar olmayanlar gene de değerinizi bilmezler:
Karac''oğlan der ki belim büküldü
Ağzımın içinde dişim söküldü
Nuh Nebi''nin haddesinden çekildi
Saz çalmayan tel kadrini ne bilir?
Yöneticiler yetenek ve ihtiyaçları şirketin yönetim tarzıyla uyumlu insanları işe almayı tercih ederler. Ama gerçekte daha fazla zaman ve çabaya mal olur ve uzun vadede daha az etkilidir. İnsanları, şirket ihtiyaçları için paketlenmiş tarzda bulmamız neredeyse imkânsızdır.
Peki, işletmelerde motive edilmiş insan sayısını arttırmanın yolu yordamı nedir?
Saul Gellerman''a göre, bir şirkette ileri ölçüde motive olmuş kişilerin sayısını arttırmanın başlıca iki yolu vardır:
Yetenek ve ihtiyaçları şirketin yönetim tarzıyla uyumlu insanları işe almak.
Şirketin yönetim tarzını mevcut insanların yetenek ve ihtiyaçlarına uyarlamak.
Çoğu yöneticiler birinci yolu çekici bulurlar, çünkü daha az zaman ve çaba gerektirir gözükmektedir. Ama gerçekte daha fazla zaman ve çabaya mal olur ve uzun vadede daha az etkilidir. İnsanları, şirket ihtiyaçları için paketlenmiş tarzda bulmamız neredeyse imkânsızdır. Hedeflerden vazgeçmemek şartıyla, şirket yapısını mevcut kadronun durumuna göre yeniden belirlemek bazen daha akıllıca olabilir. Şüphesiz son derece çetin ve çetrefil bir iştir bu da.
Gellerman''ı dinleyince, yönetici olmanın deveyi iğne deliğinden geçirmekten zor olduğu duygusuna kapılabiliriz. Oysa gerçekte yöneticinin görevi olağan (yani birçok bakımdan eksik) insanları mümkün olduğu kadar üretken hale getirmektir. İnsanların kafasında bunu engelleyen iki temel mit dolaşır. Birincisi şu: Eğer her görev için doğru adamları bulursam, onlar kendi kendilerini motive ederler. Hakikat şu ki, çok az sayıda insan bunu yapabiliyor. Geriye kalanlar, olağan işleri yapabilmek için bile ihtimam ve teşvik istiyorlar. Yaradılışları böyle. Bebekler büyür "kocaman bebek" olurlar.
Çok sayıda insan bebek gibi ihtimam istiyorsa, bu zaaf kolay kolay giderilemez diyebilirsiniz. İşte ikinci mit tam da bununla bağlantılı. Şöyle denir: Herkesin zayıf bir yanı vardır ve eğer isterse bu yanlarını altedebilir, zaaflarının üstesinden gelebilir. Hakikat şu ki, eğer insanları kuvvetli yanlarının işi sürükleyeceği görevlere getirirseniz, zayıf yanları pek ayakbağı olmayacaktır. Buraya kadar hep tek tek bireylerden söz ettik. Ama insanlar çoğu zaman gruplar halinde yaşarlar. Herkesin kendine göre bir arkadaş çevresi oluşur. Bu çevrelerin çalışma hayatına olumlu/olumsuz katkıları olmalı, değil mi? Elbette. İşgörenler kendi aralarında arkadaş grupları oluşturmaya eğilimlidirler. Grup psikolojisi onların düşünce ve davranışlarını etkiler. Dolayısıyla gruplar en önemli motivasyon kaynaklarıdır. Ama maalesef zaman zaman üyelerini yönetime direnmeye de yöneltirler. İşletme içi grup oluşumunu olumlu yönde etkileyecek ortamları hazırlamak gerekir. Grupların yol açtığı sorunları çözmeye çalışırken, ilgili yöneticinin bizzat sorunun parçası haline gelmemeye dikkat etmesi gerekir. Grupları tehditle değil, mantık ve saygı ile uyumlu davranışa yöneltmek gerekir. Çalışanların saflarından şöylesine sesler yükseldiğini duyar gibiyim: Yöneticiler bize çoğu zaman otoritelerini göstere göstere kullanma yanlısı gibi gözüküyorlar. Ne dersiniz? Bir ölçüde haklısınız. Hiçbir yönetici işgörenleri karşısında otoritesini kanıtlamaya çalışmamalıdır. Onlar sizin kim olduğunuzu zaten biliyorlar. Eğer size direnmişlerse, ortada otoriteden çok bir güven sorunu var demektir. Bunu halletmeye bakın. Onları müttefikiniz haline getirmeyi başarıyorsanız, iyi yöneticisiniz. Ve mutlaka size güvenmelerini sağlayın. İşler güvensizlik esasına göre yürütülse bile, çalışma felsefesi güven odaklı olmalıdır.
Yöneticiyi lider-yönetici yapan özelliklerin başında geliştirmeci olmak gelir. Lider, beraber çalıştığı insanların kişisel gelişmelerine katkıda bulunandır. Onlara itimat eder, onların kendisine itimat etmelerini sağlar. Bunun için onlarla çok net konuşur. Her tarafa çekilebilecek müphem, karışık sözler etmez. Dobra dobra konuşur, ama kimseyi incitmez, gücendirmez. Kaşlarını çatar, ama kaba söz söylemez. İşgörenlerinin başarılarını takdirden geri durmaz. Onlara önemli olduklarını hissettirir, ama şımartmaz. Bazı insanlar kendilerine bir iki olumlu söz söylendi mi hemen "Ne oldum delisi!" oluverirler. Lider-yönetici, işgörenleriyle arasına mantıklı sınırlar koyar ve o sınırları aşmayanları gelişigüzel cezalandırmaz. Çalışır, çalıştırır; mutlu eder, mutlu olur. Mert davranır, mertlik görür; ölümlü bir varlık olduğunu unutmaz. Tıpkı Karacaoğlan''ın tasvir ettiği gibi:
Üryan geldim yine üryan giderim
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.