Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Rivayet edilir ki, Sultan Fatih devrinde adamın biri bir dükkâna girip şeker istemiş; satıcı şekeri tartıp vermiş. Adam, biraz da helva isteyince, bende kalmadı, helvayı komşudan alıver demiş. Müşteri, ama şurada helva var, niçin vermiyorsun diye çıkıştığındaysa, "Ben siftah ettim, komşum henüz siftah etmedi, helvayı da ondan almanızı istedim!" diye cevap vermiş.

Gülümsediniz! Benzer olayların mesela Fatih yerine Selahaddin Eyyubi, Ömer bin Abdülaziz veya İslam tarihinden başka bir hükümdar zamanında da geçtiğine dair çokça rivayet var. Sadece rivayet! Hiçbirinde kesin zaman ve mekân yok. Tarih ilmi, böyle uydurma laflara itibar etmez. Kanıt lazım, belge lazım, dersiniz.

Hayır efendim, ne kanıt, ne belge lazım. Çünkü bunların uydurma olması, gerçek olmasından daha önemlidir! Bunlar niçin uyduruluyor ve bu "uydurma" meseller niçin nesilden nesile anlatılıp duruyor? Bütün mesele burada. Olayın gerçek olup olmaması, hisse alınması bakımından hiçbir şeyi değiştirmez. Gerçek olmadığı halde, insanların bunu çocuklarına aktarması ve onlardan aynı şekilde davranmalarını beklemesi, meselenin esasını teşkil eder. Dolayısıyla, tarihin değil, ahlâkın konusuna girer.

Kâbusnâme''den bir örnek: Halife Mütevekkil''in oğlu kadar sevdiği küçük kölesi Fetih nehirde yüzerken akıntıya kapılıp kaybolmuştur. Birkaç gün sonra, daracık bir kovukta bulunur. Sıhhati yerindedir, çünkü hergün nehirden yirmi tane tandır ekmeği geçermiş, küçük oğlan da uzanıp bir iki tanesini alır, karnını doyururmuş. Ekmeklerin üzerinde de Muhammed ibn el-Hasan el-İskâf diye yazarmış! Halife tellal çağırtıp ayakkabıcı Muhammed Hasan''ı getirtmiş. Niçin yapıyorsun bunu diye sorulduğunda, "Ya Emirül Mü''minin, birisinden şöyle işittim: İyilik yap, suya bırak, birgün sana karşılık verir. Ogün bugündür nehire her gün yirmi ekmek atarım, bakalım bu iyilikten bana bir nesne gelir mi?"* Halife''nin ayakkabıcıya ne kadar ihsanda bulunduğunu tahmin edebilirsiniz.

İmdi, bu olay "olmuş" mudur? Ekmeğin üzerine isim nasıl yazılır? Yazılan isim suda nasıl silinip gitmez? Soruları istediğiniz kadar çoğaltın, önemi yok. Önemli olan, bunun bir ahlâk ve siyaset kitabında ballandırıla ballandırıla anlatılıyor olmasıdır. Mütevekkil de, Kaaim Billah da çok gerilerde kaldı. Şimdi Prezidan Süleyman devrindeyiz. Toplum bireyleri kıran kırana yarış içinde. "İyilik et, denize at; balık bilmezse, Hâlik bilir" sözüne itibar edenler mumla aransa bulunmaz.

Acaba? Kanaatim o ki, iyiliğin ve iyilik dolayısıyla halka iyi görünmenin "karşılığı", dilerseniz kârı diyelim, çağdaş toplumda da en az bu mesellerin anlatıldığı devirler kadar büyüktür. İktisadî hayattan bir örnekle konuyu açalım.

1958 devalüasyonundan sonra, ülkede temel meta fiyatları sık sık yükselmekte, dolayısıyla sanayiciler de ürünlerine boyuna zam yapmaktadırlar. 27 Mayıs darbesinden birkaç ay önce, her nasılsa çok yükselen un fiyatı hükümet kararıyla geri çekilmiş, dolayısıyla elinde unlu mamül bulunanlar zarara uğramışlar. Sabri Ülker, bütün toptancılarına kendi el yazısıyla birer mektup gönderip, ellerindeki bisküvi miktarlarını bildirmelerini istemiş. Mevcut stoku tespit ettikten sonra, eski fiyatla yenisi arasındaki farkı hesaplatmış ve toptancının bir sonraki siparişinden düşmüş. Böylece toptancılar, kendileri için önemli olabilecek bir zarardan kurtulmuºlar.

İmdi, Ülker bunu iyilik olsun diye mi, yoksa şirketinin geleceğini düşündüğü için mi yapmış? Kim bilebilir? Ve, ne farkeder? Yapmış olması önemli değil mi? Peki, bu "iyiliğin" kârı ne olmuş? Onu da şöyle anlatıyor Sabri Bey:

27 Mayıs darbesinden sonra, ortalığa şöyle bir laf yayıldı: ''İhtilalciler fiyatların düşmesini emretmişler! Yakında fiyatlar düşecek!'' Piyasalar bıçak gibi kesilmiş. Anadolu tüccarı kesesinde banknotlarıyla İstanbul''a gelmiş olsa bile, fiyatların düşmesini bekliyor, mal almıyor. Tabii, bizim bunlardan haberimiz yok, çünkü satışlarımız neredeyse ikiye katlanmış. Sonradan işittik ki, kumaştan züccaciyeye kadar hiçbir yerden mal almayanlar, ''Boş dönmektense bisküvi alalım, nasılsa Sabri Bey fiyatlar düşse bile zararımızı karşılar'' diyorlarmış!

(*) Bkz. M. Özel: İslâm Geleneğinden Çağdaş Dünyaya Etkici Yönetici, İstanbul: İz, 1999.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...