Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Schumpeter ünlü eseri İktisadî Analiz Tarihi''ne iktisadî düşünce ile iktisadî analiz arasında bir ayırım yaparak başlıyor: "İktisadî analizin tarihi ile, insanların ekonomik olguları anlamak için gösterdikleri fikrî çabaların tarihini veya iktisadî düşüncenin analitik/bilimsel veçhelerinin tarihini kasdediyorum." Dasgupta, Hind iktisat düşüncesini kaleme alırken, Schumpeter''in bu değerlendirmesinden hareketle, ekonomik konularla ilgili Hindu, Budist veya İslamî eserlerde iktisadî düşüncenin analitik veya bilimsel veçhelerinin görülemeyeceğini; aynı şekilde Yunan, Romalı, Yahudi veya Skolastik (Hrıstiyan) yazarların eserlerinin de ''bilimsel'' sayılamayacağını ileri sürmektedir. "Hindistan''da iktisadî analiz tarihi 19. yüzyılın bir yerinden başlamak zorundadır. Ve o tarihten sonraki iktisat biliminin evrimi, Hind bilginlerinin klasik siyasî iktisata ve ardından neoklasik geleneğe gösterdikleri tepkilerden ibarettir."*

Aynı şekilde, Morris-Suzuki, Japon iktisat düşüncesine dair eserine Takeuçi Kei''nin iddiasız kelimeleriyle başlıyor: "Japon iktisatı dediğimiz zaman, dünyanın diğer ülkelerindekinden farklı bir ''Japon iktisatı''ndan söz etmiyoruz elbette. Böyle birşey yoktur, olmasına çalışmak da anlamsızdır."** Portekiz iktisadî düşünce tarihini yazmaya teşebbüs eden iki Portekizli ise, eserlerine insanı garipseten şu cümleyle başlıyorlar: "Kim takar Portekiz iktisat düşüncesini?"***

Filozof Jaspers''a göre, düşünce ile toplum arasındaki ilişkiler aşamalar halinde ilerler. Genel kabul görmüş inanç ve değer sistemleri tarafından güçlü biçimde desteklenen sağlam kurumlara sahip istikrarlı bir toplumda, düşünce -modern anlamda, analitik akıl- küçük bir rol oynar. İnanç ve değer sistemleri mitoloji, kozmogoni, din ve ilahiyat içinde biçim ve ifadelerini bulurlar. Bu aşamaya ''mitik'' dönem diyebiliriz: Mevcut toplumsal ve ruhî düzen içinde ''bilinçsiz'', güvenli bir kuşatılma dönemi. Bu düzen şu veya bu dış ve iç sebeplerle parçalanmaya başladığı zaman, bilinçli ''rasyonel'' düşünce doğar. Logos''un mitosla savaşı başlar. Bu rasyonel düşünce doğrulayıcı veya eleştirel olabilir; çoğu kez birinci ikinciyi önceler. Doğrulayıcı (teyit edici) akıl, kurum ve inançları açıklamaya ve haklılaştırmaya çalışır. Eleştirel akıl ise rasyonaliteyi mevcut düzeni değiştirmek, ıslah etmek, zayıflatmak ve yıkmak için kullanır.

Bir bilgi dalının oluşmasında en önemli aşama, temel meseleyi vazetmektir. Temel mesele bir kere (ve belirli bir üslupla) vazedildi mi, önerilecek çözümlerin birbirlerinden çok fazla uzaklaşması mümkün değildir. Ekonominin temel meselesi enderlik (nedret)tir. Fiyat, enderliğin fonksiyonudur. Ekonomik antropolog Marshall Sahlins, ''ilkel'' avcı-toplayıcı toplumun bir bolluk toplumu olduğunu, çünkü enderlik sorununun bulunmadığını yazmaktadır. (Süleyman Çobanoğlu''nun Dergâh''tan yükselen sesini duyar gibiyim: "Hamdolsun kıtlık görmedik ve hamdolsun bolluk da görmedik.")

Milattan önce 800''den MS 400 yıllarına kadarki Yahudi-Hrıstiyan geleneğinin iktisadî veçhelerini araştıran Barry Gordon ise, enderliğin (sözkonusu devirdeki) insanlık durumunun sürekli bir ögesi olduğunu belirtmektedir. Hz. Süleyman zamanında (yaklaşık MÖ 965-926) yaşadığı tahmin edilen Yahwist adlı müellif (veya müellifler grubu), enderliğin mahiyetini ve kökenlerini araştırmış, çözüm için de iki genel strateji önermişlerdi: İman yoluyla çözüm ve Hikmet yoluyla çözüm. Müteakip Yahudi düşüncesinde, ikinci çözüm Kanuna (Şeriata) uyma çözümü ile değiştirildi. Kudüs''teki ilk mabedin yıkılması (MÖ 587) ile kısmî restorasyonu (MÖ 164) arasındaki yüzyıllarda başka girişimler de oldu. Bunlardan biri Şefaat yoluyla çözüm, bir diğeri ise Apokaliptik çözümdü. Ahd-ı Atik ile köklü bir perspektif değişimi yaşandı. Hz. İsa, Dağ Vaazı''nda Tanrı''nın Krallığını Arama çözümünü önerdi. Aziz Paul, Krallık yerine "Hâne" kavramını ikame etti. Luka ve diğerlerine göreyse, Hz. İsa''nın yolundan gidenlerin ekonomik hayatı infak, yoksulluk ve başkalarına dayanma ile temayüz etmeliydi.

İslam ve Osmanlı iktisat düşünceleri için nasıl bir çerçeve çizebileceğimizi haftaya konuşalım.

(*) Ajit K. Dasgupta: A History of Indian Economic Thought, London: Routledge, 1993, s. 7.

(**) T. Morris-Suzuki: A History of Japanese Economic Thought, London: Routledge, 1989, s. 1.

(***) A. Almodovar ve J. L. Cardoso: A History of Portugese Economic Thought, London: Routledge, 1998, s. 1.


Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...