Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Kâğıt para için siyasî istikrar özellikle önemlidir, parayı basan devlet iflas ederse, kâğıtları ellerinde tutanlar hava alırlar. Avrupa Merkez Bankası (ECB), euronun sağlamlığını garanti edecektir, fakat siyasî istikrar aynı ölçüde teminat altına alınabilecek midir? Euroyu basan otorite, ABD hükümeti kadar yekpâre ve istikrarlı olabilecek midir? Bir para biriminin uluslararası mübadele aracı ve değer stoku olabilmesi için likit ve emniyetli olması gerekir. Likiditeyi meydana getiren, para biriminin kullanıldığı pazarların genişlik ve derinliğidir. Emniyeti sağlayansa, parasal sağlamlık ve siyasî istikrar. Kâğıt para için siyasî istikrar özellikle önemlidir, zira parayı basan devlet iflas ederse, kâğıtları ellerinde tutanlar hava alırlar. (Elektronik para için de benzer bir görüş serdedebiliriz.) Avrupa Merkez Bankası (ECB), euronun sağlamlığını garanti edecektir, fakat siyasî istikrar aynı ölçüde teminat altına alınabilecek midir? Başka bir deyişle, euroyu basan otorite, mesela ABD hükümeti kadar yekpâre ve istikrarlı olabilecek midir? Financial Times''ın etkili yazarlarından Martin Wolf, bütün bu soruların cevapları şüpheli diyor.

Wolf, IMF istatistiklerinden yararlanarak

üç ekonomik kutup için şöyle bir

karşılaştırmalı tablo sunuyor:

Göreli Ekonomik Büyüklük

ABD AB15 Japon

Dünya GSMH payı (%) 21 20 8

Dünya İhracat Payı (AB-içi hariç) 15 16 6

Para Birimlerinin Göreli kullanımı

Dünya Ticaretinde 48 31 5

Küresel döviz rezervleri

56 26 7

Döviz işlemleri 41 35 12

Açık olan şu ki, euronun gelişi doların rolünü azaltacaktır. Çünkü dolar, ABD ekonomi ve ticaretinin dünya içindeki yeriyle orantısız bir ağırlığa sahiptir. Fakat kaymanın derecesi yeni paranın güvenilirliğine ve Avrupa finans pazarlarının verimliliğine bağlı olacaktır. Amerikan siyaset ve ekonomi kurmayları bu durumu iyi bildiklerinden, kısa vadede bütün kozlarını oynamak ve euronun istikrarsız bir para birimi olduğunu bütün dünyaya göstermek istemektedirler!

Wolf''un dikkat çektiği önemli bir husus, ABD''nin bugüne kadar kendi cari işlemler açığını kendi parası bazında değer biçilen varlıklarla finanse ettiğidir. De Gaulle buna "yabancı ülkelere beleş borçlanmak" diyordu. Son 15 yılda, ABD''nin cari işlemler açığı yaklaşık 2 trilyon dolar oldu. Bunun yarıdan biraz fazlası net sermaye girişleriyle, yarıya yakın kısmıysa yabancıların dolar rezervi birikimleriyle finanse edildi. Şayet euro, doların rakibi olursa, ABD''nin açıkları bu denli rahat finanse edilemeyecektir.

Tahminlere göre 2006 yılına kadar, dünya ticaretindeki artışlar ve ülkelerin döviz kuru istikrarsızlıklarına karşı döviz tutma isteklerinden ötürü küresel döviz rezervleri 1.5 trilyon dolardan 2.3 trilyon dolara yükselecektir. Prof. Mundell, doların bugünkü küresel rezervler içindeki payının üçte ikiden beşte ikiye ineceğini; aynı şekilde euronun beşte bir olan payının beşte ikiye çıkacağını öngörüyor. Bu durumda, küresel rezervler içinde dolar ve euro miktarı (her biri için) 900 milyar dolara çıkacak, yani bugünkü rezerv dolar miktarında sadece 200 milyar dolarlık artış olacaktır. Kısacası, "yabancı ülkelere beleş borçlanma" nimetinden bu sefer Avrupalılar yararlanmaya başlayacaklardır.

Euronun bu keyifli noktaya gelebilmesi için Avrupa merkez Bankası''nın pürüzsüz çalışması yanında, Avrupa''nın sayıları 30''u bulan borsalarının da tek çatı altına toplanması gerekiyor. En büyük iki borsanın (Londra ve Frankfurt) birleştirilme projesi bu bakımdan büyük önem taşıyor. Tek tek millî paralardan ortak para birimi euroya geçilmesi Avrupa''nın sadece ekonomik değil, siyasî kaderini de derinden etkileyecektir.

Ondokuzuncu yüzyıldan önce, bugünkü anlamda "millî para" yoktu. Elbette gücü yeten her hükümdar para darbediyordu, ama yabancı (madenî) paralar ülke sınırlarından serbestçe geçebiliyor, geniş bir coğrafyada deveran edebiliyorlardı. ABD''de bile, ta 1830''larda ülkede dolaşımda olan paranın dörtte biri Meksika pezosu idi. İngiltere, Fransa, Portekiz ve Brezilya''dan gelen altın paralar serbestçe kullanılıyor, hatta yasal güvence altında bulunduruluyordu. Ondokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ve özellikle de 20. yüzyılda ise, millî para, tıpkı millî marş veya bayrak gibi, ülke bağımsızlığının simgesi haline geldi.

Millî devletlerin para tekelinden yararları sadece siyasî sembolizmle sınırlı değildi. Önemli bir avantaj da senyoraj idi: Basılan paranın devlete maliyeti ile, o parayla yurttaşlardan alınabilecek kaynaklar arasındaki fark. Para tekelinin üçüncü yararı, devletin faiz oranı ve döviz kurları marifetiyle ekonomiyi yönlendirebilme yeteneği elde etmesiydi. Dördüncü bir yarar ise, yabancı ekonomilerin/devletlerin etkisinden uzak durabilmedir.

Ne var ki, günümüzde küresel ekonominin güçlü paraları, tıpkı 19. yüzyıl öncesinin altın paraları gibi, ülke sınırlarını rahatlıkla aşabilmekte, birkaç tanesi (Dolar, Mark ve Yen..) ise birçok ülkede millî paradan daha fazla rağbet görmektedir. İktisatçıların "para ikamesi" diye adlandırdıkları bu durum, bugün Türkiye''de tasarruf mevduatının yarısından fazlasının döviz şekline girmesiyle kendini göstermektedir. Para ikamesi bazı ülkelerde neredeyse yüzde 100''e yaklaşmaktadır.

Euroya geri dönersek, AB''ni oluşturan ekonomiler nispeten güçlü oldukları için, acaba millî paranın devletlere sağladığı avantajlardan vazgeçmeleri karşılığında ne kazanacaklardır? Birinci yarar, daha geniş ve güçlü bir siyasî bütünleşmenin bu yolla mümkün olabileceğidir. Geçen yüzyılda Almanların Zollverein adlı gümrük birliği nasıl Alman siyasî birliğini sağlamışsa, parasal birlik 21. yüzyıl Avrupa''sı için aynı işlevi görebilir. İkinci yarar, Avrupa-dışı dünyaya karşı elde edilecek ileri güç konumudur. Ne DM, ne de Avrupa''nın diğer paraları tek başlarına Amerikan dolarına rakip olamazlar. Euro olabilir.

Ne var ki, para birliği esas olarak siyasî hedeflerin başarılmasına bağlıdır. Siyasî hedeflere ulaşılabilirse, para birliği sağlanabilecektir. Türkçesi, Avrupa "Germanya"ya dönüşmezse, euro iki hegemonik paradan biri olabilecektir. AB, Germanya olursa, o zaman herşey Germanya''nın dünya sisteminin hakiki siyasî-askerî hegemonu olup olamayacağına bağlı kalacaktır.

Canı yananların hikâyesine bu hafta da sıra gelmedi.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...