Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

Hafta içinde Çalık Grubu iki önemli olayla kamuoyunun gündemine geldi. Önce Sabah-ATV ihalesi, ardından Türkmenistan''da elektrik santralı. Birincisi hakkında çok şey yazılıp söylendiyse de, ben ikincisini çok daha fazla önemsedim. Neden mi? Önce haberi özetleyelim:

“Çalık Enerji''nin Türkmenistan''ndaki beşinci santralinin açılışını Cumhurbaşkanı Abdullah Gül yaptı. 250 mw''lık toplam güç kapasiteli santral, Türkmenistan''ın en büyük elektrik santrallerinden biri olacak. Santral, ülkenin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 10''unu karşılayacak. Cumhurbaşkanı Gül, Türkmenistan Devlet Başkanı Gurbanguli Berdimuhammedov ve Ahmet Çalık''ın katılımı ile gerçekleşen açılışta Türkiye ve Türkmenistan''dan çok sayıda davetli hazır bulundu. Toplam 70 bin metrekarelik alan üzerine kurulan Daşoğuz Devlet Elektrik Santrali''nin yapım çalışmalarına 2006 Şubat ayında başlandı. Tesisin inşaat ve montaj işleri 17 ay gibi kısa sürede tamamlandı.”

İşte Türkiye''yi 21. yüzyılda ayakta tutup geliştirecek olan, girişimci işadamı ile girişimci devletadamı arasındaki bu girişimci işbirliğidir. Biri yapacak, diğeri arkasında durup moral verecek ve dünyaya yalnız olmadığını hissettirecek. İster iktisaden bizden daha geride olan ülkelerde bu tür tesislere imza atalım, ister bizden daha ileri ülkelere uzmanlar (dilerseniz ''sanayi casusları'') gönderip, onların bilgi birikimlerini ülkemize taşıyalım; her halükârda uyanık ve girişken bir işbirliği içinde olmalıyız.

Bu yaklaşımın yeni bir şey olduğunu da düşünmeyin sakın. Kıvamüddin Ebu Ali Hasan b. Ali b. İshak, nâm-ı diğer Nizamü''l-Mülk, Makyavelli''den dört buçuk asır evvel, meşhur Siyasetnâme''sinin 13. (“Memleketin ve ahalinin hayrı için casuslar göndermek ve tedbir almak”) faslında, devlet gemisinin dümenine geçenlere şu öğütleri veriyordu: “Dünyanın dört bir köşesine tüccar, seyyah, sûfî, eczacı ve derviş kılığında casuslar gönderin; bunlar duydukları her şeyi haber olarak getirsin ve ülkelerin durumları hiçbir şekilde size meçhul kalmasın. Eğer oralarda bir hadise zuhur eder veya yeni bir şey keşfolunursa, vakitlerini onu elde etmeye harcasınlar.”

Nizamü''l-Mülk''ten söz edince neden Makyavelli''yi araya soktum acaba? Floransalı usta öleli beş asır geçti. Fakat adı hâlâ siyasette hile, aldatma ve sahtekârlıkla eşanlamlı. Bu doğru bile olsa, kendimize şöyle sormamız gerekir: Eğer büyük organizasyonlar (devletler, şirketler, ordular...) Makyavelli ve benzerlerine kulak veriyorlarsa, bizim hiç değilse bu gerçeği bilerek yola koyulmamız en doğru tercih olmaz mı?

Makyavelli, günümüzün siyasî ve ekonomik stratejistlerine neler söylüyor? Mesela ABD''nin yeni süpergüç adayları karşısında giderek sıkıştığı bir evrede, gerçekçi bir gazeteci (çünkü aynı zamanda bankacı!) olan Daniel Burstein, Amerika''yı yönetenlere “çözüm Makyavelizmde” diyor: “Faziletin değil, şerrin hayat öpücüğüne muhtacız!” Floransalı bilge beş asır önce, “Her şeyi hesaba kattığımızda, akıllı hükümdar faziletli gibi gözüken bazı şeyleri yaptığında bunların mahva yol açtığını görür; aksine, şer gibi gözüken bazı şeyleri yaptığındaysa, güvenlik ve refaha kavuşur” diyordu. Hâmiyetperver Amerikan vatandaşı Burstein, devlet gemisinin dümenini elinde tutanlara aynı acımasız ''gerçekçilikle'' şunları öğütlüyor:

“Floransalı devletadamı Niccolo Makyavelli 1513 yılında Hükümdar''ı yazmaya koyulduğunda, pek tabii otomobillere, yarıiletkenlere, Dolar-Yen kurlarına veya yirminci yüzyıl sonlarında ABD ile yükselen güçler arasındaki ekonomik çatışmayı yansıtan diğer sorunlardan her hangi birine aşina değildi. Buna rağmen, yeni jeoekonomi Makyavelli''nin iktidar ilişkilerine dair vahşîcesine samimi değerlendirmelerinden ilham alıyor. Onun devlet gücünü ele geçirme ve eldeki iktidarı kaptırmamaya dair ustaca formüle edilmiş stratejileri bugünün liderlerine ışık tutuyor!”

Günümüzde dünyanın dört bir yanından sayısız Daniel Burstein''ler siyaset ve ekonomi yöneticilerini (“hükümdarlarını”) ülkelerinin güç ve refahını arttıracak stratejiler geliştirmeye çağırıyorlar. Öyle görünüyor ki, önümüzdeki yıllarda jeopolitiğin yerini jeoekonomi (daha doğrusu, jeo-ekonomi-politik) alacak. İster Güney''de olsun, ister Kuzey''de, her bir devlet aygıtı, devletlerarası sistem içinde rekabetçi kalabilmek için vergi bazını arttırmak zorundadır. Giderek artan bir vergi bazı ise ancak yurttaşların üretkenliklerini, dolayısıyla mal ve hizmet üretimindeki katma değerlerini yükseltmek suretiyle temin edilebilir.

Makyavellisiz olmuyor

Önümüzdeki dönemde Makyavelist stratejiler, siyasî gücün temelini oluşturan ekonomik yapıların güçlendirilmesini hedef alacaktır. Burnstein gibi, siyasî ve iktisadî alanlarda Makyavelli''den etkilenmiş olanlar, önümüzdeki dönem için aşağıdaki makro stratejileri öneriyorlar:

1. Devlet ile iş dünyası arasında yakın ve etkin işbirliği. Sosyalist tecrübenin aksine, üretim ve ticaret devletin işi olmamalıdır. Devlet iç pazarda rekabet şartlarının, uluslararası pazarda ise tekel imkânlarının temini için aktif olmalıdır. Arkasında hükümet desteği olmayan hiçbir şirket dünya pazarlarında rahat iş yapamaz. Kendi şirketlerinizi desteklerken, diğer devletlere “Şirketlere arka çıkmanın ahlâkî olmadığını” telkin edin!

2. İçeride istikrarlı makro ekonomik politikalar ve dışa dönük saldırgan ihracat stratejileri. Bu ikisi elele gitmelidir. Aksi halde, uzun zamandır Türkiye''de tecrübe edildiği üzere, sonuç ülkenin net zararı olur. İhracat atılımı için yüksek bir maliyet ödendiği halde, on yıllar süren iç istikrarsızlıktan ötürü, hasıla son derece mütevazi kalmaktadır.

3. Etkin araştırma ve geliştirme politikası. Üniversite, işadamı dernekleri, vakıf, sendika ve benzeri kurumların katkıları ve hükümet organlarının etkin katılımı ile temel bilimsel ve teknolojik ilerlemeleri takip edecek, sanayi şirketleri arasında büyük sanayi projelerini organize edecek ve küçük şirketlere hizmet sunacak araştırma kurumlarının ihdas edilmesi gerekir.

4. Yeni ticaret bloklarının şiddetli rekabeti karşısında bölgesel ekonomik paktlar. Özellikle kaotik, kargaşalı zamanlarda, dünya ölçeğindeki ekonomik başarıların anahtarı jeokültürdür. Belirli coğrafyalarda, aynı kültürü paylaşan halklar arasında bölgesel ekonomik paktlar oluşturulamazsa, devasa ticaret bloklarına yem olmaktan kurtulmak hayal olur.

Bütün bu süreçlerde Makyavellik ne zaman devreye girer, kestirmek zor. Her bir devletin, tıpkı şirketler gibi, diğerinin kuyusunu kazmaya çalıştığı bir küresel sistemde, kendi mahalle, şehir veya ülkesinde dürüst kalmayı başarsa bile, ülke sınırları dışında sonuna kadar dürüst kalmaya güç yetirebilen olacak mıdır? Kendi şirketleri kritik teknolojilerde yoğunlaşırken, başka ülkelerin şirketlerini (çevre güvenliği veya işçi hakları gibi bazen görünüşte son derece insanî gerekçelerle!) o teknolojilerden uzak tutmaya çalışan devletler karşısında, sonuna kadar ilkeli davranmak mümkün olabilir mi? “Harb hiledir!” kutlu sözünü bugün nasıl tefsir etmeliyiz?

Görüyorsun Makyavelli usta, ne seninle oluyor, ne de sensiz!

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...