Menü

EDİSYON   :

TRTRENENARARFRFRRURUURUR
52

Bildirimler

İbn Mukaffa''dan mektup var. Vecdi Akyüz Türkçeleştirmiş (“İslam Siyaset Üslubu”, Dergah Yayınları). İster siyasetçi olun, ister bürokrat; ister işadamı olun ister şirket yöneticisi, El-Edebü''s-Sagîr yazarından öğreneceğiniz çok şey var.

İlk aforizma söz-bilgi-eylem ilişkisine dair: “Konuşanlar bilenlerden çoktur, bilenler de yapanlardan.” Ziya Paşa asırlar sonra “Ayinesi iştir kişinin, lafa bakılmaz!” derken İranlı bilgeyi mi hatırlıyordu acaba?

Bilmek ve yapmak (“yapabilmek”) ciddi çaba ile birleşince, kişi amacına ulaşır. Atalarımız “çalışan kazanır” demiş. Medeniyet tarihi, daha ince bir gerçeğe ışık tutuyor: “Çalıştırabilen, daha çok kazanıyor!” Marifet, her işi kendi yapmaya koşturmak değil; başka insanları örgütleyerek daha fazla değer yaratabilmektir.

Başkalarını çalıştırmak ustalık gerektirir. İnsanlar binlerce yıldır “iyi yönetim”in sırlarını keşfetmekle meşgul. İbn Mukaffa da zorluğun farkındadır: “İnsanları yönetmek büyük bir beladır.” Peki, bu beladan kurtulmanın yolu yok mudur? Var, diyor bilgemiz. Eğer şu dört şeyi yaparsanız, bela hayra dönüşür:

1. Adamlarını iyi seç.

2. Tam yetkilendir.

3. Sıkı takip et/denetle.

4. Sert ceza ver.

Birinci ilke Taylor''dan Drucker''a kadar bütün 20. yüzyıl yönetim düşünürlerinin ortak şiarıydı: Adam seçmek, adam olmanın; adam gibi bir organizasyona sahip olmanın temel şartıdır. İbn Mukaffa, Drucker''a parmak ısırtacak bir ustalıkla sunuyor gerekçesini: “Yönetici bir tek adam seçmekle bin adamı seçmiş gibi olur. Zira iyi personel, kendisinin seçimi gibi seçim yapacaktır. Onun çalışanları ve çalışanlarının çalışanları büyük bir sayıyı bulacaktır. Dolayısıyla, kim iyi bir seçim yaparsa, sağlam bir sebebe tutunmuş olur. Kim tersini yaparsa, binası çürük olur.”

Bilenler hatırlayacaktır: 1980 ve 90''ların çok ünlü bir “çok ortaklı market zinciri” şöyle bir kural koymuştu: 10 bin Mark ile ortak olan her kişi, şirkete bir adam sokma hakkına sahiptir. Bunu şüphesiz son derece iyi niyetle, yaygın işsizliği azaltma arzusuyla yapıyorlardı. Fakat böylelikle şirkete işe yarar/yaramaz bir sürü insan doldu ve şirketin 2000''lerdeki performansı çok sınırlı kaldı.

Adamını iyi seçtikten sonra, tam yetkilendir. Sık sık etraftan duyarım: “Adamı filanca holdingden yüksek bedelle transfer ettik. Dünya kadar maaş veriyoruz. Fakat performansı sıfır!” Dünya kadar maaş vereceğinize, Jüpiter aşkına!, Mars kadar yetki vermeniz daha iyi olmaz mı? Yetkisiz ne yapsın adam? Sayın Işın Çelebi bakan olmadan önce bir süre TURKTRADE''in yönetim kurulu üyeliğini yaptı. Ben de kurumun araştırma müdürüydüm. Işın Bey o sıralar Meptaş''ın genel müdürüydü ve demir çelik sektöründe aranan bir yöneticiydi. Bir gün Toprak Holding''den parlak bir teklif aldı.

Çok iyi hatırlıyorum. 1985 veya 86 yılıydı. Dernek''te bir veda töreni düzenleyerek Işın Bey''i yeni görevine uğurladık. Sanırım iyi bir transfer parası ve çok yüksek bir maaş alacaktı. Işın Bey ertesi hafta Meptaş''a (ve derneğe) geri döndü. Anlaşılan para verilmiş, yetki verilmemişti. Çoğu yöneticiler Işın Çelebi kadar kararlı olamıyor ve yetkisiz bir halde büyük sorumlulukların altına giriyorlar. Yıllarca iki büklüm, yetkili fakat sorumsuz aile bireylerinin hükmü altında inliyorlar.

Yetki, yöneticinin ününe değil, yeteneklerine göre verilmelidir. Her insan her işe yatkın değildir. Ibn Mukaffa bu durumun derinden farkındadır. “Sultanın işleri çoktur. Bir kişide övgün niteliklerin toplanması ise pek azdır. Sultan yardım alacağı kişilerin işe yatkınlığını, her kişideki düşünceyi, yetkinlik ve kusurlarını iyi bilmelidir. Böylelikle onun hem kendi bilgisiyle, hem de güven duyacaklarının bilgisiyle ilgili gönül yatkınlığı gerçekleşince, her işe bu iş için gerekli düşünce, otorite ve güvenirliğe sahip, kusurları ise bu işe zarar vermeyen kişileri getirir. Bir kişiyi, sahip olduğu mürüvvetin etkili olmayacağı bir işe yöneltmekten kaçınır.”

Özetlersek: Adam bul, yetki ver, hesap sor. Bu olgunluğa erişmenin kestirme yolu, dostların bilginler arasından seçilmesidir. Alim Dost “bilgisini insanlara bir övünç veya kendini beğenmişlik olmaksızın gösterir. İçinde yaşadığı çağı bilir. İnsanları tanır. Adalet yolunu tutar. Gönlüyle dilini denkleştirir. Söz ve fiillerini kanıtlara dayandırır. Anlatım biçimi güzeldir.”

Bunları Küçük Edep kitabından özetledim. Bir de Büyük Edep var ki, oradaki görüşler daha etkileyici. Bunlarla birkaç hafta meşgul olacağız galiba. Bayramınız bereketli olsun.

Yorumlar

Sitemizde paylaştığınız yorumlar, diğer kullanıcılar için değerli bir kaynaktır. Lütfen farklı görüşlere ve diğer kullanıcılara saygılı olun. Kaba, saldırgan, aşağılayıcı veya ayrımcı ifadeler kullanmaktan kaçının.

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...

10 saniye sonra yönlendirileceksiniz...